Krachtig en veelzijdig West Kaap

Na de introductie van Zuid-Afrika, gaan we eerst het belangrijkste wijngebied van dit land belichten, krachtig veelzijdig West Kaap. Deze bestaat uit een vijftal districten; Olifants River, Coastal Region, Breede River Valley, Cape South Coast en Klein Karoo. Deze week gaan wij ons concentreren op Olifants River en Coastal Region, de regio’s die het meest westwaarts liggen.

Veelzijdig West Kaap

Zoals in het vorige artikel al was aangegeven, is de West Kaap de thuisbasis van de wijnproductie van Zuid-Afrika. Ook omvat het de twee meest beroemde regio’s Stellenbosch en Paarl. Het wijnlandschap kenmerkt zich door haar bergachtig en biologische diversiteit, waardoor er ook een verscheidenheid aan wijnstijlen te vinden is.

Vanzelfsprekend, ook gelet op de historie van het land, is er een dikke knipoog naar Frankrijk. Wijnen van Shiraz (Syrah) en Pinotage kunnen variëren van fris en sappig of vol en stevig. De elegante wijnen van Cabernet Sauvignon (monocepage) en de Bordeaux-blends liepen voorop toen de export in het midden van de jaren 1990 werd hervat. De Pinot Noir kent vaak echt een Bourgondische stijl. De Chardonnay uit Walker Bay geniet van wereldwijde bekendheid terwijl de koelklimaat Sauvignon Blanc van Darling en Overberg wedijvert met andere Nieuwe Wereld landen.

Opvallend is dat in 2022 het wijngaardareaal langzaam is gekrompen in deze regio’s. Met name door de ontworteling van de wijngaarden, ziektedruk vanwege de vroegtijdige regenval vlak voor of tijdens de oogst en in enkele gevallen vanwege zonnebrand. Volgens Vinpro worstelen de wijnproducenten met lage prijzen onder andere vanwege een 200 miljoen lt overschot van het voorgaande jaar, terwijl de input kosten aanzienlijk gestegen zijn (jaar over jaar 7% met een 14% piek in 2022 door de stijging van energie, chemicaliën, meststoffen). En ook verpakkingskosten en transportkosten rijzen de pan uit.

Klimaat en geologie

De wijngaarden zijn zelden te vinden op meer dan 160km afstand van de kust. Landinwaarts neemt de invloed van de Great Karoo woestijn toe. Hoewel het klimaat in sommige gebieden als Cape Point en Lutzville Valley koel en regenachtig kan zijn, is het over het algemeen mediterraan van aard. Zuid-Afrika kent veel bergketens die samen de Cape Fold-gordel vormen. Deze zijn bijzonder belangrijk voor de wijnbouw aangezien de bodems en de verschillende meso-klimaten invloed hebben op de wijnen. Zo blokkeert het Langeberg-gebergte de invloed van de Klein Karoo-woestijn in Breede River Valley. Vanwege de berginvloeden, is graniet de dominante bodemsoort samen met Malmesbury-leisteen en zandsteen uit de Tafelberg. Langs de verschillende rivieren vinden we vooral alluvium- en leemgronden.

Zoals vorige week reeds aangegeven, spelen de oceanen een belangrijke rol. Hier ontmoeten de Antarctische Benguelastroom vanuit de Atlantische Oceaan de warmere Agulhasstroom uit de Indische Oceaan. De heersende wind, Cape Doctor, wordt hierdoor gekoeld en stromen het wijngebied binnen om verkoeling te brengen. Tevens ligt langs de gehele westkust van Afrika de Benguelastroom zodat de meer noordelijk gelegen gebieden ook van deze verkoeling kan profiteren.

Wat er vooraf ging

De eerste Europese kolonisten arriveerden in de 17e eeuw en plantten de eerste wijngaarden aan. De eerste gouverneur Jan van Riebeeck  plantte de eerste wijngaard in 1655 en in 1659 werd de eerste wijn gedronken. De tweede gouverneur van de Kaap was Simon van der Stel en hij wordt geroemd voor het brengen van de wijnbereiding technieken en het opzetten van het domein Constantia, reeds in 1788 beroemd en geliefd in Europa om haar mooie dessertwijnen. Ook is de regio Stellenbosch naar hem vernoemd. Maar de wijnindustrie heeft meer te danken gehad aan de komst van de Hugenoten, de protestanten die aan het eind van de 17e eeuw het katholieke Frankrijk ontvluchtten om religieuze vervolging. Zij perfectioneerden het wijnbereidingsproces.

Aan het begin van de 19e eeuw ten tijde van de Britse overheersing bloeide de wijnindustrie op omdat er een geheel nieuwe (Britse) markt werd aangeboord. In een tijdsbestek van 45 jaar, groeide de wijnvolume van 0.5 miljoen liter naar 4.5 miljoen! Maar dit kwam ook met zware belastingen.

Pre-phylloxera

Ook hier richtte de phylloxera-plaag aan het eind van de 19e eeuw (1886) enorme schade aan. Maar ook de Anglo-Boer oorlog stortte de industrie in een chaos. De getroffen wijngaarden werden opnieuw aangeplant met de hoog renderende soorten zoals Cinsault. Maar door de ontstane prijsdruk  vond er consolidatie plaats en zochten veel boeren hun toevlucht in KWV-coöperatie welke in 1918 is opgericht. De KWV bracht de nodige stabiliteit en legde een nieuw pad naar de toekomst neer. Een ander belangrijk mijnpaal was de introductie van Pinotage. Deze kruising van Pinot Noir en Cinsault (Hermitage) was in 1925 succesvol geïntroduceerd en uitgegroeid tot de nationale druif van Zuid-Afrika. Helaas hadden de handelsboycots die werden opgelegd naar aanleiding van de Apartheidsregime van 1948 tot 1994 negatieve gevolgen.

Vanaf toen ging het snel met de ontwikkeling in de wijnindustrie, in 1973 werd de Wine of Origin classificatie ingesteld, in 1979 was de Cape Wine Academy in Stellenbosch in het level geroepen terwijl in 1983 de Cape Winemakers Guild was opgericht. Zij stelt zich tot doel om hoogwaardige kwaliteitswijnen te produceren en via een exclusieve veiling te verkopen. Waarbij de opbrengsten naar een goed doel gaan. Overigens voor geïnteresseerden heb ik nog enkele flessen hiervan voorradig.

In de jaren 90 kwam er een einde aan de dominantie van de KWV, waardoor er weer ruimte ontstond voor kleine wijnboeren om te experimenteren. In 1990 werd de SA Wines & Spirits Export Association (SAWSEA) die zich geheel toelegt op de export markt. Dit is de grondlegger van de WOSA. Tenslotte had Covid-19 pandemie diepe sporen achtergelaten in de wijnindustrie. Door lock downs en alcohol beperkende maatregelen in de oogstmaanden maart-april, kwam de oogst van 2020 in gevaar. Later werd een uitzondering gemaakt voor de wijnindustrie om toch nog iets van de oogst te redden.

Olifants River Valley

In het uiterste noordwesten van West Kaap ligt Olifants River Valley. Het beslaat grofweg het gebied vanaf Lutzville tot het Citrusdal en omvat de subregio’s WO Citrusdal Mountain en WO Citrusdal Valley. Hoewel de regio vooral bulkwijn produceert zijn er enige boetiek wijngaarden die premium wijnen van hoogstaande klasse voortbrengen. Hier vinden we in totaal 8.800ha aan wijnbouwgebied.

De regio is vernoemd naar de olifanten die hier in de 18e eeuw door de regio zwierven. En de riviervallei is ook de thuisbasis voor citrusfruit industrie.

WO Citrusdal Mountain

In het westen vinden we WO Citrusdal Mountain district, maar overlapt tevens delen van Citrusdal Valley. Met wijngaarden tussen de 500m en 700m hoogte behoort Citrusdal Mountain tevens tot de hoogste wijngaarden  van Zuid-Afrika. Dit betekent natuurlijk ook dat de warme dagen gevolgd worden door koelere nachten. Deze temperatuurverschillen leiden tot een betere zuurgraad en meer complexe aroma’s. De regio heeft een sterke affiniteit met het Franse Rhône gebied. Vandaar dat ook veel Grenache staat aangeplant. De bodem is vooral opgebouwd uit zandsteen en leisteen, welke een goede drainage biedt. Hierdoor moeten de wortelstokken dieper de bodem ingaan om toegang te krijgen tot water en voedingsstoffen, waardoor je sterkere planten krijgt.

Ëén van de oudste gebieden in de West Kaap is de ward Piekenierskloof. Hier vinden we zeer bijzondere wijnen waarvan de stokken in 1950 zijn aangeplant. Tevens vinden we hier de Grenache die gebruikt wordt voor de beroemde Boekenhoutskloof “The Chocolate Block”.

Chocolate Block

Het is een intrigerende wijn die al je smaakpapillen op scherp zet. In de neus veel rijp rood fruit (kersen, rode bessen) en blauwe bessen aroma’s, aangevuld met een tikje witte peper. In de smaak weelderig zwart fruit, subtiele zoete specerijen-aroma’s waaronder vanille door de 12 maanden houtrijping. De wijn heeft heel veel body en smaakstootjes van donkere chocolade. Tegelijkertijd toch fluweelzacht met een superlange afdronk. Krachtig met evenwicht en balans.

Drink deze Chocolate Block bij gestoofd of gegrild vlees of gerijpte kazen.

Nu bij ons verkrijgbaar voor € 22.50. Kijk in onze webshop.

Commercieel WO Citrusvalley

Dit is een groot contrast met het district WO Citrusdal Valley. Hier vindt meer de commerciële productie plaats van vooral Cabernet Sauvignon en Shiraz. Terwijl de aanplant gedomineerd wordt door Chenin Blanc en Colombard omdat deze blend vooral voor brandewijn en lokale tafelwijn gebruikt wordt. De bodem bestaat overwegend uit alluviaal zandsteen. Terwijl de Clan Williamsdam aan de Olifantsrivier de belangrijkste leverancier van water is. Waardoor de wortelstokken minder hard hoeven te werken. De hoger gelegen Cederberg ward van wijnhuis Cederberg Private Cellar (1.030m) staat wel goed aangeschreven. Bijzonder is dat deze ward opzichzelfstaand is, het behoort niet tot een regio of district. De wijngaard omvat ongeveer 50ha, maar de boerderij omvat tevens een veehouderij en bierbrouwerij. Vooral de Sauvignon Blanc en Shiraz zijn befaamd. Maar ook de Chardonnay, Chenin Blanc en  Cabernet Sauvignon doen het erg goed.

Binnen de regio Olifants River vinden we ook de ward Bamboes Bay. Deze behoort echter, opvallend genoeg, niet tot één van de twee districten, maar is een ward binnen de West kaap.

Coastal Region

Dit is het kloppende hart van de Zuid-Afrikaanse wijnindustrie en is goed voor bijna de helft van het wijnbouwareaal in het land. Veel van de districten liggen binnen de kustregio’s zodat het hier koeler is. Dat zien we dan ook terug in de aanplant van druiven als Sauvignon Blanc in het district Cape Town (met ward Constantia) en Darling. Iets verder het binnenland in vinden we de bergketens waar het klimaat droger en warmer is – meer mediterraan. Daarom vinden we hier vooral aanplant van Chenin Blanc, Pinotage en Shiraz. Terwijl in de zuidelijke districten meer Cabernet Sauvignon en Merlot gevonden worden. Door de grootte van de regio is de bodemstructuur ook divers. Wat ten goede komt aan de diversiteit van de wijnen natuurlijk!

Het zwarte land van Swartland

Swartland is vernoemd naar de inheemse renosterbos (neushoornstruik), die na een regenbui zwart wordt. Het is direct één van de grootste districten en van oudsher een tarwe-producerende regio. Maar nu zijn ze gespecialiseerd in rijke fruitige wijnen van Shiraz, Chenin Blanc en Pinotage verdeeld over 12.300ha wijngaarden. Het klimaat is overwegend warm en droog. De kans op schimmelziekten is laag, terwijl de waterstress bijdraagt aan lagere opbrengsten van kleine geconcentreerde bessen. De Malmesbury zandsteen biedt goede drainage waardoor de wortelstokken diep moeten gaan. De Shiraz wordt vaak gebruikt in de zuidelijke Rhône blend van Grenache en Mouvèrdre (GSM). Terwijl de Chenin Blanc zeer rijk kan zijn, zie ook onze Mullineux Quartz.

Binnen WO Swartland vinden we acht wards, waaronder Porseleinberg mogelijk de meest bekende is.

Zeg je Swartland, dan zeg je Eben Sadie. Deze pionier in de wijnindustrie heeft er voor gezorgd dat Swartland in een ander licht wordt bezien. Hij heeft van oude wijngaarden omgetoverd die de befaamde Columella en Palladius hebben voortgebracht. De lage rendement van oude stokken in combinatie met de geweldige concentratie tovert Eben Sadie verbluffende wijnen. Die om diezelfde redenen ook niet goedkoop zijn, maar internationaal enorm in de belangstelling staan.

Bijzonder stilistisch Darling

Binnen de regio Swartland vinden we ook WO Darling. Deze regio is in 2003 losgemaakt uit Swartland vanwege haar bijzondere stijl. Hier is het klimaat meer koel onder invloed van de Atlantische Oceaan en vinden we vooral Sauvignon Blanc en Shiraz. De oceaan levert hier ook ochtendmist die bijdraagt aan het vocht in de wijngaard. De bodemstructuur bestaat vooral uit ontbonden graniet wat bijzonder goed draineert. Waardoor wortelstokken dieper moeten graven om toegang te hebben tot water. We vinden hier vooral zogenaamde bushvine, struiken die laag bij de grond zijn om niet teveel last te hebben van de sterke wind. Deze hebben van nature een lagere opbrengst waardoor de concentratie hoger is en de wijn meer complex is. Wijnen van Darling hebben de afgelopen 10 jaar internationale bekendheid gekregen, met name de intense en ongewone stijlen gemaakt van bushvine Sauvignon Blanc.

In Darling ligt één ward, Groenekloof.

Cape Town: het Sauvignon Blanc-rijk

De WO Cape Town is pas in 2017 geïntroduceerd vanwege commerciële redenen en heette voordien WO Cape Point. Het ligt op een smal, bergachtig schiereiland direct ten zuiden van Kaapstad. Hier ontmoeten de Atlantische en Indische Oceaan elkaar en kent het dus sterke maritieme invloeden. De Sauvignon Blanc weerspiegelt koelere klimaat; de lange zomers en zeebriesjes leveren rijke kruidachtige en complexe wijnen op met een duidelijke mineraalachtige toets en frisheid. Deze zeewind zorgt er ook voor dat schimmels geen kans hebben zich hier te vestigen.  

Helemaal in het puntje van het schiereiland vinden we de ward Constantia. Vanzelfsprekend is de iconische wijn van Klein Constantia Estate bekend over de hele wereld. Het estate werd in 1823 losgemaakt van Groot Constantia Estate en begon zich toe te leggen op zoete wijnen. Deze Vin de Constance gemaakt van Muscat de Frontignan. Helaas werden de wijngaarden bijna geheel weggevaagd door de phylloxera-plaag en de echte meeldauw. Hierdoor raakte Constantia in de vergetelheid tot in 1980 nieuw leven werd ingeblazen. Naast de Muscat vinden we hier ook veel Sauvignon Blanc en Bordeaux-blend.

Naast Constantia kent Cape Town WO ook de wards Durbanville (ook bekend voor haar goede Sauvignon Blanc-Semillon blends), Hout Bay en Philadelphia.

Stellenbosch geboortegrond van Pinotage

Misschien wel de meest bekende wijnproducerende regio van Zuid-Afrika is WO Stellenbosch. Hier vinden we een kleine 15.000ha aan wijngaarden. Cabernet Sauvignon is de meest aangeplante druivensoort, naast Merlot. Het Hottentot Hollands-gebergte ligt in het oosten en vormt de grens met WO Walker Bay in South Coast regio. De wijngaarden liggen op zacht glooiende hellingen waarbij het terrein voor veel variaties in stijlen en meso-klimaten met zich mee brengt. De bodem is gebaseerd op graniet, schalie en zandsteen en is maar liefst onderverdeeld in 50 verschillende soorten. Het klimaat is relatief warm en droog waarbij verkoelende briesjes in de middag vanaf de False Bay in het zuiden de wijngaarden afkoelt. Witte druivensoorten als Chenin en Sauvignon Blanc vinden we dan ook meer bij de kust. Ook is hier goede Semillon, Chardonnay en Riesling te vinden. Terwijl Cabernet Sauvignon, Merlotm Petit Verdot en Shiraz meer landinwaarts liggen. Dit is tevens de geboortegrond van Pinotage, ontwikkelt aan de universiteit van Stellenbosch.

Ook Stellenbosch heeft acht wards, waarvan Simonsberg-Stellenbosch, gelegen op de zuidwestelijke helling van de Simonsberg, waarschijnlijk de meest bekende is.

Franse invloeden in Franschhoek Valley

WO Franschhoek Valley is het thuis van enkele van de beroemdste wijngaarden van Zuid-Afrika en produceert wijn sinds de 17e eeuw.  Het ligt in de zuidoostelijke hoek van Paarl.  Shiraz en Cabernet Sauvignon zijn de belangrijkste druivensoorten en produceren rijke volle rode wijnen. Ook speelt de Cap Classique, de mousserende wijn van Chardonnay en Pinot Noir volgens de traditionele methode, een grote rol. En het lijkt dat Semillon hier hard aan de weg aan het timmeren is. Er is op het moment 11ha te vinden aan oude Semillon-wijngaarden die betrokken zijn met een project (GD-1, refererend aan de Zuid-Afrikaanse naam Groendruif) om nieuw leven te blazen in deze bijzondere wijn. Neem bijvoorbeeld Monument Semillon van Alheit Vineyards. Vooral lekker bij pittige gerechten of wit vlees zoals kip. Varken maar ook eend.

Het ligt ingekapseld in een vallei tussen het Wemmershoekgebergte in het noorden welke Breede River Valley scheidt van Franschhoek en Groot Drakenstein- en Franschhoekgebergte in het zuiden. Deze beschermen de regio tegen de oceanische invloeden.  Er heerst dus een warm continentaal klimaat, ideaal voor zware robuuste rode wijnen en rijke fruitige witte wijnen. De schaduwen die de bergen werpen helpen de temperatuur en het zonlicht te matigen. De bodem is overwegend zandsteen, terwijl op de berghellingen ook graniet te vinden is.

Rode wijn Bellingham Homestead Pinotage

Een mooi voorbeeld is de Pinotage van Bellingham. Het  is intens donkerrood met een robijnrode rand. Zoete kruiden, pruimen en moerbeien slaan je tegemoet in de neus met hints van vanille. In de mond heb je hints van rijpe en sappige frambozen-, aardbei- en zwarte kersensmaken. Deze zijn ondersteund door goed geïntegreerde eikenkruiden met een opwindende tanninestructuur.

Het combineert perfect met rozemarijn en vlierbessen geroosterde lamsbout, hert, spareribs met een rijke barbecuesaus, ossenstaart of ossobuco.

Bij ons verkrijgbaar voor € 13.95

Rijke wijnen van Paarl

Net als WO Stellenbosch is WO Paarl ook een beroemd wijngaardgebied. Het is niet verwonderlijk dat de twee de grenzen met elkaar delen. De Paarl Rock ontleent haar naam aan van het woord “parel” vanwege de manier waarop het glinstert na een regenbui. Paarl omvat ruim 14.500ha aan wijnbouwgebied.

De wijngaarden van Paarl zijn te vinden op de lagere hellingen van Paarl Rock, aan de noordkant van Simonsberg en in het dal van de berg. De twee bergen bieden goed gedraineerde graniet- en schaliegronden voor de wijnstokken, terwijl de grond op de valleibodem meer op zandsteen is gebaseerd. De hoog gelegen wijngaarden profiteren van deze voedselarme bodems. Waarbij de wijnstokken dus dieper moeten graven voor voeding,  ze sterker worden en de opbrengsten verminderen. Daarom vinden we meer premium kwaliteitswijnen van de wijngaarden hoger op de Paarl- en Simonsberg.

Het klimaat van Paarl is relatief heet in vergelijking met de meer kustgebieden van de West-Kaap. Lange, hete zomers en koude, regenachtige winters zijn typerend voor het gebied. De regenval is matig tot hoog, maar de hitte is zo groot dat wijngaarden in de zomer vaak worden geïrrigeerd om de planten te helpen koelen. De Atlantische Oceaan, op 60 km afstand, heeft een kleine hoeveelheid invloed in de vorm van een verkoelend middagbriesje.

De belangrijkste druivenrassen zijn Cabernet Sauvignon, Shiraz, Pinotage, Chenin Blanc en Chardonnay. Maar de wijnboederijen krijgen veel ruimte om te experimenteren met verschillende druivenrassen en blends mede dankzij het enorm gevarieerde terroir. De rode wijnen zijn overwegend rijk en robuust, met een grote intensiteit van fruit. De witte wijnen zijn fruitgedreven en tropisch.

Binnen Paarl liggen drie wards, te weten Simonsberg-Paarl (gelegen op de noordwestelijke helling van de Simonsberg), Voor Paardeberg en Achter Paarl.

Jonge wijnstokken uit Wellington

Net ten noorden van Paarl, ten westen grenzend aan Swartland vinden we het kleine WO Wellington. De wijngaarden van WO Wellington strekken zich uit langs de valleibodem en de uitlopers van de Limietberg en Groenberg in het oosten. Hoewel Wellington 55km landinwaarts ligt, geniet ze toch nog van de koele luchtstroom die de Benguelastroom biedt zodat de warme nazomerse dagen verkoeling krijgt. De bergen spelen ook een grote rol, doordat de koude lucht zich op de berg verzamelt en ’s avonds naar beneden trekt, ontstaan er grote verschillen in de dagelijkse temperatuur. En dit is essentieel om de frisheid en de zuurgraad op peil te houden. Ook dragen de schaduwen van de bergen bij aan een latere zonsopkomst en vroegere zonsondergang, waardoor de blootstelling aan de zon vermindert en de druiven langzamer kunnen rijpen. Met als gevolg dat de smaak concentratie verhoogt in de druiven.

Wellington kent een rijke variatie van bodemgesteldheid. Mede door erosie in de nabijgelegen bergen profiteren de hoger gelegen wijngaarden van gebroken graniet en zandsteen, terwijl de lager gelegen terrassen bezaaid zijn met goed gedraineerde leisteen. Deze droge arme bodems dwingen de wortelstokken dieper te zoeken naar water en voedingsstoffen, wat zich dus vertaald in rijkere wijnen.

WO Wellington staat bekend om haar wijnen van jonge wijnstokken en kent maar liefst 5 wards, ondanks haar kleine oppervlakte.

Uniek Tulbagh

WO Tulbagh is omgeven door de Winterhoek bergketen in het noorden, de WItsenberg in het oosten en de Obiqua bergketen in het westen. Het zuiden is open en heeft de wind vrij spel. Ook hier spelen de bergen een belangrijke rol in de verkoeling van de wijngaarden omdat de dagen erg heet kunnen zijn. Zowel de koele berglucht in de avond als de schaduw spelen een belangrijke rol in het langzame rijpingsproces. De alluviale rivierbodem en de berghellingen geven de wijnmakers de mogelijkheid om te experimenteren met verschillende druivensoorten. Shiraz is hier de koning te rijk en de wijnen zijn vergelijkbaar met de zuidelijke Rhône-stijl (GSM). Ook Chenin Blanc, Sauvignon Blanc en Chardonnay staan hier veel aangeplant. Tenslotte produceert de Twee Gezellen Estate, die reeds 300 jaar oud is, een mooie mousserende wijn onder de Krone-label die volgens de methode traditionelle gemaakt wordt.

Lutzville Valley

Hoewel gelegen in het noordwesten van Olifants River Valley, behoort de WO Lutzville Valley tot de Coastal Region. Het bevat enkele van de grootste afzonderlijke wijngaarden van Zuid-Afrika. Deze liggen langs de noordelijke rivierbedding van de Olifants river en de bodem is zanderig en alluviaal. De wijngaarden die langs de westkust liggen zijn meer zanderig en kalksteen waardoor deze een mineraalachtige afdronk krijgen. De Lutzville Sauvignon Blanc trekt internationale aandacht, maar ook de Chardonnay, Chenin Blanc en Cabernet Sauvignon zijn belangrijke druiven.

Binnen de WO Lutzville Valley kennen we de ward Koekenaap. Terwijl de onafhankelijke wards Vredendal en Spruitdrift (die niet tot een district behoren maar onder regio Olifants River Valley) net ten zuidoosten liggen van Lutzville.

Verrassend Nieuwe ontmoet Oude Wereld in Zuid-Afrika

Nu we de belangrijkste wijngebieden van Europa besproken hebben, gaan we de wijnen van de nieuwe wereld opzoeken. We trappen dit af met Zuid-Afrika, een gebied dat je inmiddels nog nauwelijks nieuwe wereld kan noemen. Er komen hier inmiddels vele verschillende gerenommeerde wijnen vandaan. Vooral sinds het einde van de apartheid geniet de Zuid-Afrikaanse wijnindustrie van internationale aandacht en waardering. In Zuid-Afrika ontmoet de Nieuwe Wereld verrassend genoeg de Oude Wereld als het gaat om wijn. De meeste wijn wordt gemaakt met behulp van wijnbereidingstechnieken uit de Nieuwe Wereld, maar stilistisch hebben ze meer gemeen met Oude Wereld wijnen.

Je kan het land grofweg in drie regio’s opdelen met heel toepasselijk benamingen; de Noordkaap, de Oostkaap en de Westkaap. Daar waar de Noordkaap vooral bulkwijnen voortbrengen en de Oostkaap een nog relatief onbekend gebied is, zijn vooral de wijnen van de Westkaap gerenommeerd. Hier domineren bergen, plateaus en valleien het landschap die de wijnmakers in staat stellen om een veelvoud aan stijlen te produceren.

Nieuwe Wereld Zuid-Afrika

Klimaat

Zuid Afrika’s wijngebieden liggen tussen de 27e en 34e graad zuiderbreedte en zou dus een heet klimaat moeten hebben. Ter vergelijking, op de noorderbreedte ligt dit gelijk aan de Sahara woestijn.

De meeste wijnregio’s in Zuid Afrika hebben, onder invloed van de nabijheid van de Atlantische en Indische Oceaan, een overwegend mediterraan klimaat. Daarom liggen ook de meeste wijngaarden op maximaal 50km afstand van de kust. Dit is belangrijk om voldoende koelte in de wijngaarden te krijgen gedurende de warme zomermaanden. Vooral de Benguelastroom die afkomstig van Antartica brengt de boordnodige verkoeling. Maar het matigt ook de voorjaarsvorst zodat de openbarstende knoppen en de vruchtzetting van de bloemen minder risico lopen. De “Cape Doctor”, de zuidoostelijke zomerwind, is erg belangrijk in de bestrijding van meeldauw in de wijngaard.

Druivensoorten

Natuurlijk komen we hier de bekende druivensoorten tegen als Cabernet Sauvignon, Merlot, Syrah (ofwel Shiraz), Chardonnay, Colombard en Sauvignon Blanc. Maar dé druif van Zuid Afrika is toch wel Pinotage, een kruising tussen Pinot Noir en Cinsault, en Chenin Blanc. Er staat ongeveer 230.000ha wijngaarden aangeplant. De witte druivensoorten domineren met 55% van de aanplant, waarbij Chenin Blanc een hoofdrol speelt. Ook hier speelt deze aanplant een historische rol, net zoals in de Loire. Tijdens de koloniale periode gebruikte men Chenin Blanc voor de productie van versterkte wijn en brandewijn tijdens de koloniale periode. Echter dat imago heeft ze van zich afgeworpen. En nu zijn de Chenin Blanc wijnen vooral frisse droge witte wijnen.  Maar het zijn vooral de Chardonnay en Sauvignon Blanc die internationaal hoge ogen gooit.

Wijn classificatie in Zuid-Afrika

Sinds 1972 is ook hier een appellatie systeem ingevoerd met als naam “Wine of Origin”-systeem (W.O.). Dit om de diversiteit van het terroir in het land te erkennen en beschermen en omvat zo’n 60 appellaties.

Classificatie Zuid Afrika

De geografische benaming is vergelijkbaar met de Noordkaap, Westkaap of Oostkaap.

Terwijl een regio een groot gebied is die eenzelfde geologische kenmerken vertoont, zoals Coastal Region.

Een regio is vervolgens onderverdeeld in districten, zoals het Cape Town district in de Coastal Region.

En tenslotte is een ward het meest nauwkeurig afgebakend gebied, zoals de ward Klein Constantia in het Cape Town district.

De meest bekende appellaties zijn toch wel Stellenbosch, Paarl en natuurlijk Constantia. Hier komt mooie zoete dessertwijn vandaan die niet onderdoet voor de Hongaarse Tokaji en Franse Sauternes.

Estate wines is ook een veelvoorkomende term. Dit betekent dat de wijn afkomstig is van één wijngaard en alle druiven moeten van de eigen wijngaard komen, die een aaneensluitend gebied moet beslaan. Maar het wijngoed moet de eigen faciliteiten op het domein hebben om de druiven en wijn te verwerken tot en met botteling. Integrated Production of Wine (IPW) geeft aan dat de wijn afkomstig is van een gecertificeerde producent die duurzame landbouw nastreeft.

Geschiedenis

De eerste wijnstokken zijn door Nederlandse kolonisten in 1650 aangeplant om hun voorraden aan te vullen voor de route naar India. Maar onder invloed van de Franse Hugenoten kwam de groei dankzij hun wijnbouwvaardigheden en kennis.  Het oudste wijndomein van Zuid-Afrika bevindt zich in Constantia, waar de productie van de legendarische dessertwijn Vin de Constance de regio wereldwijde bekendheid gaf in de 18e en 19e eeuw. Stellenbosch is even historisch als een wijnproducerende regio, de eerste wijngaarden werden geplant in de jaren 1690.

Ook hier deed de phylloxera haar intrede in 1860. En het wijngaardarsenaal kromp aanzienlijk. Voor de daaropvolgende herplant gebruikte men vooral het hoogproductieve Cinsault. Maar dat leidde tot onnodige overproductie. De Zuid-Afrikaanse overheid greep in en begon de Kooperatieve Wijnbouwers Vereniging van Zuid Afrika (KWV) te financieren. Gedurende de 20e eeuw beperkte de KWV de productie, waardoor innovatie niet rendabel werd. Vandaar dat kwantiteit de overhand kreeg boven kwaliteit. De opbrengsten werden beperkt en de minimumprijzen werden vastgesteld op een niveau dat de productie van brandewijn en versterkte wijn aanmoedigde. De controle van KWV over de Zuid-Afrikaanse wijnsector duurde tot de jaren 1990, maar nu nog steeds domineren coöperaties het wijnlandschap.

Zuid-Afrikaanse wijn raakte internationaal uit de gratie tijdens de 20e eeuw en bereikte een dieptepunt toen handelssancties in de jaren 1980 aan het land werden opgelegd vanwege het apartheidsbeleid. De vrijlating van Nelson Mandela in 1990 en de daaropvolgende verkiezing tot president hebben de industrie nieuw leven ingeblazen: wijnen van het landgoed Rust en Vrede in Stellenbosch werden geserveerd tijdens zijn diner voor de Nobelprijs voor de Vrede in 1993 in Oslo, Noorwegen.

Huidige productie

Tegenwoordig wordt bijna de helft van alle wijn die in het land wordt geproduceerd geëxporteerd onder toeziend oog van WOSA, waarbij Europa de belangrijkste markt is. In 2022 oogstten 542 wijnhuizen iets meer dan 1,4 miljoen ton druiven om 806 miljoen liter wijn te produceren. Meer dan 300.000 mensen zijn werkzaam in de industrie; gezien de geschiedenis van het land wordt veel aandacht besteed aan het welzijn van werknemers en veel wijnhuizen hebben specifieke merken gecreëerd om programma’s zoals woningbouw en educatieve voorzieningen te ondersteunen.

Mooi complex stilistisch uit Balaton

Wanneer we vanuit Sopron in het Pannonia naar het zuiden afzakken, komen we uit bij het Balaton meer in het zuidwesten van het land. Hier vinden we vele kleinere appellaties. De Balaton appellaties brengen wijn voort die mooi en complex zijn maar hebben veel verschillen, vooral stilistisch. Maar de verschillen in kwaliteit worden kleiner. Tot het millenium produceerden vooral de noordelijk gelegen appellaties grote (witte) wijnen. Terwijl de zuidelijk gelegen regio’s minder stabiel leken te zijn.  Wijn wordt hier verbouwd sinds de 1e eeuw na Christus en was geïntroduceerd door de Romeinen. En staat tegenwoordig vooral bekend voor haar witte wijnen van lokale druivensoorten. Waarbij Olaszrizling het meest staat aangeplant. Volgens de wijn wetgeving kan men 33.000ha aanplanten (waarvan 22.500 1e klas), echter er staat op het moment slechts 10.500ha aangeplant.

Balaton is mogelijk de meest complexe appellatie van Hongarije. Ondanks de gemeenschappelijke kenmerken blijft iedere regio haar eigen profiel behouden. Het meer heeft vanzelfsprekend een belangrijke invloed. Het reflecteert het zonlicht de wijngaarden in, matigt zowel de extreme hitte in de zomer, als de strenge winters en creëert de juiste vochtigheid. De Bakony heuvels ten noorden van het meer beschermen de wijngaarden tegen de koude invloed. En in het zuiden liggen de Zala en Somogy heuvels. Het klimaat is over het algemeen gematigd continentaal.

Balatonfüred-Csopak

In de noordoost hoek van het Balaton meer ligt Balatonfüred-Csopak. Het feit dat de naam refereert aan het meer, geeft al aan wat haar belang is op de subregio. Deze appellatie heeft het allemaal, van lichte zomerwijnen tot complexe ronde wijnen, deels gebaseerd op de zo kenmerkende roodachtige bodem rondom Csopak.

Balatonfüred ook wel Füred genaamd, ontstond aan het begin van de 19e eeuw als resort. Sindsdien is het wijngaardareaal gekrompen als gevolg de recreanten. Csopak is een historische plaats en werd reeds bewoond voor de Bronstijd. Vondsten suggereren dat de wijnbereiding hier sinds de 2e eeuw plaats vond terwijl de vroegste (kerkelijke) vermelding dateert uit 1082. In 1211 kwamen de wijngaarden in eigendom van de Abdij van Tihany en dit bleef zo enkele eeuwen. Vanzelfsprekend had ook hier de Turkse overheersing haar sporen nagelaten. De volgende hausse kwam in de 18e eeuw. Pas in 1959 maakt Balatonfüred-Csopak zich los van Badacsony en vestigde haar eigen appellatie.

Bodemgesteldheid

De bodem is gevarieerd, veelal kalkhoudend met leisteen, Perm rode zandsteen, kwartaire löss.  De karakteristieke uitgesproken zuurgraad van de Csopak- en Balatonfüred-wijnen weerspiegelt het effect van deze kalkhoudende bodem. Het totale wijngaardoppervlak van het wijndistrict is 6.340 hectare, waarvan 5.792 1e klas. Het werkelijke wijnbouwareaal is momenteel 2.143 hectare, waarvan er momenteel 1.694 productief zijn.

Hoewel in de 19e eeuw hier vooral blauwe druiven waren aangeplant, overheerst nu vooral de witte. Vooral Olaszrizling (maar liefst 616ha aangeplant!), Chardonnay en Müller Thurgau. Olaszrizling uit Csopak is een volle wijn met een frisse groenachtig witte tot groenachtig gele glans en discrete aroma’s. Zowel geur en smaak doet denken aan bittere amandelen. De wijn kent een subtiel zuur met een ronde body dankzij de rijping. Indien het kan, produceert men ook late oogst wijn met ingedroogde bessen. Deze samorodni kan een zeldzame kwaliteit bereiken, heerlijk als aperitief. Het verschil tussen wijnen uit Csopak en Balatonfüred kan vooral gevonden worden in het feit dat Balantonfüred zachter zijn terwijl de eerstgenoemde meer elegant en complex zijn met heldere zuurgraad.

Badacsony

Ten westen van Balatonfüred vinden we Badacsony. De wijnbouwgeschiedenis gaat hier terug naar de Romeinse tijd, aangezien één van de militaire routes langs de voet van de berg Badacsony liep. Deze staat nog steeds bekend als de Romai Utca. Zoals in zoveel wijngebieden, floreerde ook hier de wijn industrie in de Middeleeuwen onder invloed van de kerk. Maar ook was de familie Atyusz zeer invloedrijk. Deze familie bouwde bijvoorbeeld het Almád-klooster in de buurt van Monostorapáti en het Szigliget-kasteel en leverde wijn aan het koninklijk hof. In de 18e en 19e eeuw verwierf de regio dezelfde status als Tokaj Aszú. Terwijl ook de phylloxera plaag hier haar sporen achterliet.

Het macroklimaat is mild en relatief vochtig door het nabijgelegen Balaton meer. De wijngaarden liggen op de vulkanisch hellingen van de berg Basacsony. De deklaag bestaat voroal uit klei en löss. De wijnstokken, gelegen op de zuidelijke hellingen, profiteren optimaal van de licht weerkaatsing van het meer maar ook dat het meer de warmte vasthoudt. En tevens zijn ze beschermd tegen de koude noordenwind. Door deze drie factoren ontstaat er een bijzonder microklimaat.

Wijngaard beheer

Volgens het kadaster is 4.300ha geschikt voor wijnbouw, merendeel 1e klasse wijngaarden. Echter slechts 1.400ha staat aangeplant terwijl slechts 1.150ha echt onder productie is. Hoewel hier een breed scala aan blauwe en witte druivensoorten aanwezig zijn, is de regio het laatste bolwerk van de witte druif Kéknyelü. Hoewel deze is gereduceerd door de strenge vorst in de jaren ’80, vindt er nu een kleine renaissance plaats. Maar er staat slechts 46ha aangeplant. Deze druivensoort vergt meer zorg en aandacht maar resulteert in zeer hoogwaardige wijnen. Doordat ze alleen maar vrouwelijk bloemen heeft is er een andere druif nodig voor de bestuiving, dat is meestal de Budai Zöld. Door het intensieve werk in de wijngaard werd ze door de plaatselijke wijnboeren “de druif van de heren” genoemd. Omdat ze vonden dat alleen rijke heren zich konden veroorloven om deze druif te telen wegens het vele werk en de lage opbrengst.

Een andere soort is de Szürkebárat (grijze monnik). Dit is een versie van de Pinot Gris die volgens een legende door Franse monniken in de 14e eeuw naar Hongarije is gebracht. Wanneer deze staat aangeplant op een warmere locatie, levert het vettige rijke wijnen op. Een andere zeldzame druif is Juhfark (ook bekend als Somló vernoemd naar de Somló heuvel waar de druif vandaan komt). Desondanks is ook hier Olaszrizling wat de klok slaat.

De Kéknyelü levert wijnen op die jong vooral aroma’s van perzik, citrus, groene kruiden met minerale en florale toetsen hebben. Hierdoor is het een heerlijke borrelwijn. Wanneer de wijn rijpt, ontplooien zich rijke aroma’s van rook, nootjes en honing. Het is een zeer gastronomische wijn. En doet het bijzonder goed bij groenten zoals venkel en selder of bij gevogelte, varkensvlees en vis.

Balaton-Felvidék

Badacsony wordt volledig ingekapseld door Balaton-Felvidék en kent slechts 850ha aan wijngaard areaal. Wijnstokken staan geplant op hellingen van kalkstenen valleien ten noorden van het meer. Een verscheidenheid aan bovengronden ligt over calciumrijke rendzina op dolomiet. De regio is gericht op aromatische witte wijn van vooral Olaszrizling, Szürkebarát en Chardonany. Ook vinden we enkele plukjes blauwe druiven van Pinot Noir, Cabernet Sauvignon en Kékfrankos.

De Kelten produceerden al wijn in deze regio, maar de wijnbouw won echt terrein in de Romeinse tijd en is sindsdien voortdurend nagestreefd. De Hongaarse wijnproductie kan ook ongeveer 1000 jaar terug worden getraceerd, omdat deze regio sinds de middeleeuwen een belangrijk wijnproducerend gebied is geweest. Veel van de wijn die tijdens het Árpád-tijdperk aan het koninklijk hof werd geleverd, kwam hier vandaan. De kloosters Almás en Salföld, die ooit aan de rand van het Kál-bekken stonden, produceerden ook wijn voor de verkoop en voor eigen gebruik.

Sub appellaties

De gebieden die deel uitmaken van de huidige wijndistricten Badacsony, Balatonfüred-Csopak en Balaton Felvidék maakten in de vorige eeuw deel uit van het wijngebied Balatonmelléke. Het eens verenigde wijnproducerende gebied werd omgedoopt tot het Badacsony-wijndistrict op basis van de Wine Regions Act van 1893, die leidde tot de opsplitsing. Sindsdien werd het westelijke Balaton Felvidék  gebied in de vroege jaren 1990 in het leven geroepen. Deze naam werd pas in 1999 in de wet vastgelegd en lijkt nu eindelijk permanent te zijn. Het totale productieareaal is 5.200ha echter slechts 640ha staat werkelijk aangeplant.

Er zijn drie subregio’s te vinden; Kali regio met haar basalt en tufsteen, Balatonederics en het Cserzseg met een bodem van dolomiet en mergel. Het zal inmiddels niet verrassen maar ook hier is Olaszrizling dominant. De wijn kent mooie minerale tonen met een aanzienlijke zuurgraad en gemiddeld alcohol percentage. Het zijn langlevende wijnen met een zeer lange afdronk. Door de combinatie van het zuurgehalte en alcohol, zijn de wijnen uitermate geschikt voor houtrijping.

Nagy-Somló

De heuvel van Somló is een vergeten gebied, erg jammer omdat de wijnen uitermate goed zijn. Het zijn wijnen met een onberispelijke structuur, met lange rijping en karakteristiek zout karakter. De regio omvat de heuvels van Ság, Kis-Somló  en Somló zelf. Volgens het kadaster opgave kan productie plaatsvinden op 1.150ha. Echter minder dan 430ha staat aangeplant. Het klimaat wordt beïnvloed door de heuvel en de nabijgelegen Marcal rivier. Een lange zonnige herfst volgt op de gematigde hete zomer. Een van de geheime wapens van de heuvel is het zwarte basaltgesteente dat de hitte van de dag vasthoudt en het terugstraalt als een kachel, waardoor de wijnstokken warm blijven op koudere dagen. De luchtvochtigheid is ook laag dankzij de constante bries, zodat veel telers biologisch kunnen werken. Er zijn inderdaad plannen om de appellatie volledig biologisch te laten verlopen.

Bourgogne in Hongarije

De vergelijking met Corton in de Bourgogne wordt gemaakt, vanwege het vuurstenen karakter op de Somló heuvel, vandaar dat dit een aparte subregio is – de Somló BOB. Zowel Corton als Somló liggen op een hoogte variërend tussen 150 en 300m. En beiden hebben een diameter van driekwart mijl.  Tevens delen ze de breedte graad; 47.04 noorderbreedte voor Corton en 47.08 noorderbreedte voor Somló. Echter de geologie is zeer verschillend. Somló is een uitgedoofde vulkaan met basaltrijke en zandbodems, terwijl de wijnstokken van Corton groeien in kalkhoudende klei. Geologisch gezien heeft Somló meer gemeen met de vulkanische regio’s van Rangen in het zuiden van de Elzas, of etna op Sicilië.

Er zijn kleine verschillen tussen de bodems aan elke kant: het oosten is bedekt met meer door de wind geblazen löss, waardoor lichtere wijnen worden opgeleverd. Terwijl het zuiden en westen meer klassieke, donkere, warmtevasthoudende bodems hebben die zeer rijpe druiven opleveren. Het westen is steniger, waardoor de wijnen meer mineraliteit hebben. Somló wordt gedomineerd door witte variëteiten met slechts ongeveer zeven hectare rode druiven. De Somlói is een blend van Juhfark, Olaszrizling and Furmint. Maar nu brengt de regio toch vooral single variety wijnen voort.

Somlói Harslevelü

Deze Somlói is mooi complex en stilistisch uit Balaton

De wijngaarden van Fekete liggen op de zuidelijke helling van Somló van een oude formatie met vulkanisch gesteente. De wijngaard staat voor een kleine 40% aangeplant met Harslevelü. Deze druif brengt een zeer uitgesproken wijn voort. De druiven zijn hand geplukt en gisting vindt spontaan plaats in 1000lt vaten van Hongaars eikenhout. Waarna de wijn ook nog enkele maanden rijpt in zowel deze Hongaarse eikenvaten als in RVS tanks.

Het resultaat is verbluffend. Het toont de karakteristieke eigenschappen van de druif met haar florale karakter en honingachtige aroma’s. De kruidigheid en het aangename minerale karakter maken de wijn compleet. De wijn heeft een geweldige structuur met gelijktijdige zachtheid en eigenaardige lichtheid. Deze wijn uit Balaton is levend, mooi, delicaat, zeer complex en stilistisch. Deze wijn is heerlijk bij vis, gerijpte kazen of salades.

Zala

Ooit waren de wijnen uit Zala net zo beroemd als Balaton Felvidék. Het is echter een koeler klimaat door de nabijgelegen Oostenrijkse Alpen, waardoor de zuurgraad stijgt, maar heeft tevens rijkere aroma’s. De wijngaarden zijn wijdverspreid en klein van omvang waardoor de wijnen genuanceerd, rijk en delicaat zijn. Ook hier zijn er drie subzones,  Csáfordi, Szentgyörgyvári en Mura-rural. De totale oppervlakte bedraagt 6079 ha, waarvan 4107 ha eersteklas. Ongeveer een derde van het beschikbare areaal, 639 ha, is beplant met wijnstokken. De bodemgesteldheid is vooral bruine bosgrond en lössleem. Ook hier is het een witte wijngebied, waarbij Olaszrizling de belangrijkste aanplant geniet. Maar ook Riesling, Müller Thurgau, Grüner Veltliner en Chardonnay staan veel aangeplant. Na de phylloxeraplaag leek de wijnbouwcultuur te verdwijnen en vervangen door een meer commerciële aanpak.

Balaton-Boglár

Zuidelijk van het Balaton meer vinden we Balaton-Boglár. Dit wordt ook wel het Zuide-Balaton wijngebied genoemd, is het enige wijngebied in de provincie Somogy. Ongeveer tweederde van het gebied is wit, de rest is blauw. Ook is dit de regio waar mousserende wijn vandaan komt. Van de totale oppervlakte van maar liefst 10.000ha is 8.150ha aangemerkt als eerste klasse. Echter slechts 3.150ha staat aangeplant en dat terwijl er 2.800 boeren werkzaam zijn.

De geschiedenis van Balaton-Boglár is mogelijk de dunste van de regio’s hier. Vroege verslagen maken melding dat er weinig onderscheid was tussen de de noordelijke en zuidelijke regio’s van het Balanton meer. De regio produceert ook een reeks rijpe, fruitige rode wijnen, meestal van Gamay, Pinot Noir, Merlot en Syrah druiven. Droge witte wijnen uit Balatonboglar zijn waarschijnlijk gebaseerd op Riesling, Sauvignon Blanc, Pinot Gris en Muscat Blanc, die ook populair zijn aan de westkant van het meer.

Fantastisch mooi gelegen Domein Holset

Onlangs brachten wij het weekend door in zuid Nederland. Gelegen in het fantastisch mooi Zuid-Limburgse heuvelland vinden we het domein Holset. In 2017 is deze oude boerderij omgetoverd tot een mooi wijn domein met adembenemende uitzichten.

Het is een succes verhaal van een lange adem. Reeds in 2008 begon de geschiedenis van dit leuke wijnhuis. In het kleine dorpje Holset, tegen Vaals aan, liepen Marianne Blijdestein en Erik Leferink tegen een vervallen boerderij aan. Beiden hadden geen ervaring in wijn, maar wel een passie en zagen mogelijkheden. Het idee om hier druivenstokken aan te planten was al snel geboren. De bodem is uitermate geschikt voor wijnproductie. De druivenstokken wortelen in een lösslaag vermengt met vuursteen, kiezel, kalksteen en kalksteenachtige stenen.

Ongelooflijk mooi uitzicht Domein Holset
Panorama uitzicht op de wijngaard bij Domein Holset

Nu 5 jaar later vinden we hier fantastische wijnen gelabeld als Domein Holset die, interessant genoeg, alleen mousserend zijn. Op mijn vraag waarom uitsluitend mousserend, kwam het antwoord dat dit met opzet gekozen was om  zich te onderscheiden. Dit is ook tot stand gekomen met medewerking van buurman en wijnprofessor Stan Beurskens van de wijngaard St Martinus. Het domein is 13.5ha groot, waarvan slechts 7ha staat aangeplant. De wijngaarden liggen in Holset en Vijlen en staan aangeplant met verschillende druivenrassen; Souvignier Gris, Cabernet Blanc, Johanniter, Chardonnay en Pinot Noir. De keuze voor de eerste drie druivensoorten heeft vooral te maken met de schimmelresistentie van deze druivenvariëteiten. Uiteindelijk zitten we nog steeds in Nederland waar het toch vaak vochtig is. En vochtigheid geeft schimmeldruk wat funest is voor een wijngaard. Daarom zijn ook hybride druivenvariëteiten ontwikkeld die beter bestand zijn tegen schimmeldruk.

Ter vergelijking, in Nederland is er ongeveer 275ha (commerciële) wijngaarden verdeeld over 165 wijnbouwers. De meeste wijnboeren zitten in Gelderland, gevolgd door Limburg. De gemiddelde opbrengst ligt op 7.700hl ofwel 1 miljoen flessen. Tijdens de jaarlijkse Wijnkeuring van de Lage Landen (dus inclusief België) deden 60 wijndomeinen mee en van de 238 ingezonden wijnen waren er 32 mousserend! Dus de populariteit is toch redelijk hoog.

Wat zijn hybride druivenstokken

Maar wat zijn nou hybride druivenstokken? In principe zijn er drie druivenrassen, Amerikaanse rassen (zoals Vitis Labrusca, Vitis Rupestris en Vitis Bicolor), de Oost-Aziatische rassen (zoals Vitis Coignetiae) en de Europese, de West- en Centraal-Aziatische rassen (Vitis Silvestris en Vitis Vinifera). Hoewel deze namen onbekend zijn, is deze laatste ras de meest bekende. Dit is het ras waar de meeste wijnen van gemaakt worden. De bekende druivensoorten Chardonnay, Cabernet Sauvignon, Merlot, Malbec en ga zo maar door vallen onder dit ras. Wanneer variëteiten die tot het Vitis Vinifera ras behoren gekruist worden, spreekt met nog steeds van een Vitis Vinifera (ofwel klassieke) druivenvariëteit. Echter wanneer een Vitis Vinifera variëteit gekruist wordt met een ander ras, spreekt men over een hybride druivenvariëteit, PiWi’s  (“pilzwiderstandsfähig”) of “nieuwe druivenrassen”.

Wijn maken van een Vitis Vinifera variëteit blijkt goede wijnen tot stand te brengen. Critici kijken met argusogen naar wijn van niet-Vitis Vinifera. Echter vooral de Amerikaanse soorten hebben één groot voordeel. Ze zijn vele malen beter resistent tegen schimmels als Valse Meeldauw of Phyloxera, omdat deze schimmels reeds in hun natuurlijke omgeving voorkwamen. Het is de Phyloxera plaag die vanuit Amerika met de stoomboten eind 19e eeuw die het gebruik van PiWi’s bevorderden. Doordat in Europa grote wijnbouwgebieden verzwolgen werden door de Phyloxera plaag, ging met de Vitis Vinifera variëteit enten op onderstokken van een PiWi.

Een ander voordeel is dat PiWi’s van nature meer suikers aanmaken, wat in koel klimaat natuurlijk een groot voordeel oplevert. Aangezien door de mindere zonuren de druiven te weinig suikers en te hoge zuurgraad hebben waardoor er geen kwaliteitswijn mogelijk is. Zelfs biologische teelt is mogelijk. Echter de keerzijde is dat veel wijnbouwers niet overtuigd zijn dat ze tot kwaliteitswijnen kunnen leiden. En dat komt vooral door de merkwaardige muskusachtige aroma die ze aan de wijn geven. Dit “foxy” aroma wordt niet overal gewaardeerd.

Terug naar domein Holset

Maar om weer even terug te gaan naar het fantastisch mooi gelegen Domein Holset. Ze produceert ongeveer 30.000 flessen wijn per jaar, verdeelt over vier series. De mousserende wijn wordt gemaakt volgens de traditionele methode, dus de methode die ze ook in de Champagne gebruiken. De gehele vinificatie gebeurd “in-house”. Dit is uniek in Nederland. In 2020 heeft Domein Holset haar eigen wijnkelder in gebruik genomen in Lemiers. Hier vindt zowel de eerste vergisting plaats als de tweede (fles)vergisting.

De wijnen van Domein Holset hebben de classificatie BOB Mergelland en BOB Vijlen. BOB staat voor Beschermde Oorsprong Benaming wat gelijk is voor het France AOC.  BOB Mergelland omvat de streek van Maastricht – Nuth – Vaals – Eijsden. De bodem is opgebouwd met mergel in de diepere lagen en löss als bovenlaag met plaatselijk tertiaire lagen, pleistocene formaties en oude rivierafzetting. Binnen de regels van de BOB zijn alleen Vitis Vinifera variëteiten toegestaan. Vanzelfsprekend zijn er verder nog meer beperkingen die je hier kan vinden.

De BOB Vijlen daarentegen is interessanter. Deze 419ha grootte BOB heeft slechts 2 geregistreerde aanvragers, te weten St Martinus en Domein Holset. De bodem dient een bovenlaag van löss te hebben vermengd met stenen zoals vuursteen, kiezel en kalksteen. En daar verschilt het in met BOB Mergelland waar de bodem meer uit mergel bestaat. Hier zijn naast de Vitis Vinifera variëteiten Chardonnay, Pinot Gris en Pinot Noir, zijn ook PiWi’s toegestaan zoals Johanniter, Solaris, Sauvignon Gris, Cabernet Blanc en voor rood Monarch, Cabernet Cortis, Baron en Pinotin.

Recentelijke uitdagingen

Vorig jaar werd Domein Holset, gelegen op een mooi glooiende heuvel met ongelooflijk uitzicht, geconfronteerd met enorm veel regenval. Waarbij de weg die voor het domein loopt, omgetoverd werd in een niet misverstaande wildwaterbaan. De wijngaard worstelde met de meeldauw die in de wijngaard begon te ontwikkelen als gevolg van de hoge vochtigheid. Bij het domein dachten ze “dit nooit meer!” met als gevolg dat in dit jaar men zich richtte op meer natuurlijke ventilatie in de wijngaard. Door meer bladeren weg te knippen, die het vocht vast kunnen houden, ontstaat meer luchtstroom en dus minder kans dat vocht wordt vastgehouden. Echter een jaar als 2022 had en dan ook niet op gerekend. En een ander risico deed haar intrede. Door de overvloedige zon met hoge UV straling ontstond er zonnebrand op de druiven. Juist omdat de natuurlijke bescherming tegen direct zonlicht (het bladerdek) was weggeknipt.

Tenslotte hadden ze bij Domein Holset één groot voordeel. Doordat men zich alleen richt op mousserende wijnen, moeten druiven vroeg geplukt worden. De zuurgraad moet namelijk hoger zijn dan bij stille wijnen. Hierdoor werd in september, voordat de heftige regen en onweersbuien hun intrede deden, geplukt. Daar waar andere wijngaarden meer schade ondervonden vanwege een latere pluk, waardoor druiven opzwollen, openbarstten of rotten, lagen de druiven van Domein Holset reeds veilig in de wijnkelder.

De wijnen

Zoals aangegeven richt men op kwalitatief hoogwaardige wijnen en tot op heden allemaal single-vintage. Dus de wijn is van één jaargang afkomstig. Domain Holset brengt 4 mooie wijnen op de markt. De Dot, een frisse blend van Johanniter en Cabernet Blanc, de Dame, een single variety van Chardonnay. En verder de Prins, een blend van Sauvignon Gris en Johanniter en tenslotte de Classic welke een klassieke blend is van Chardonnay en Pinot Noir. Wat mij ook erg aanspreekt zijn de stijlvolle ingetogen etiketten.

Domein Holset wijnen
Wijn collectie

Dot

De Dot is licht geelgroen van kleur, met een neus van appel, kruisbes munt en een vleugje witte peper. Het is een frisse fruitige wijn dat 24 maanden weggelegd is op gist. En met 12.5% alcohol aan de gemiddelde kant. De mousse is een beetje stevig maar prettig en de wijn heeft een gemiddeld+ zuur. Het is een droge wijn met 4gr per liter dosage. De wijn heeft een mooi balans tussen fruit en zuurgraad, gedragen door de mousse. Heerlijk als aperitief op een zonovergoten dag.

Dame

De Dame doet haar naam eer aan. De druiven worden voorzichtig met de hand geplukt. De wijn rijpt 30 maanden op haar gist en ook kort op eikenhouten barrique (225lt vaten). Ze is licht goudgeel van kleur met een neus van toast, bloemen, citrus en mango. In de mond bespeur je daarnaast een prettige zachte vanille toets. De mousse is zacht en prettig. De wijn heeft slechts 3gr/lt dosage. De afdronk is aangenaam en verfrissend, waarbij de balans tussen fruit en zuurgraad erg goed is, nadat de toast een beetje naar de achtergrond is gegaan. Persoonlijk is dit toch echt wel een favoriet, terwijl mousserende wijnen normaal niet zo aan mij besteed zijn. Hoewel onze eerste keus op de Prins viel om te proeven, werd deze Dame ons als verrassing extra ingeschonken

Prins

Domein Holset Prins

De Prins is een stevige blend van Sauvignon Gris (80%) en Johanniter (20%). De wijn rijpt 36 maanden op haar gist. Deze wijn heeft een krachtige uitgesproken bubbel, is goudgeel van kleur. In de neus bespeur je vooral perzik en abrikoos met een vleugje kruidigheid. Het is een droge wijn met slechts 2gr/lt dosage. Persoonlijk vond ik de afdronk wat kort.

Classic

Afkomstig van de kalkrijke bodems in Voerendaal vinden we de Classic van Holset. Deze valt niet onder de BOB Vijlen of BOB Mergelland, maar kent de classificatie BOB Limburg. Het is een Brut Nature, wat wilt zeggen dat er geen suiker is toegevoegd aan deze wijn (0 gr/lt dosage). De wijn is gemaakt van 70% Chardonnay en 30% Pinot Noir en kent een diepe goudgele kleur met een koperen gloed. In de neus kan je rood fruit, tonen van citrus fruit en hazelnoot bespeuren. Terwijl in de mond naast deze aroma’s ook de vanzelfsprekende toast of brioche te herkennen valt door de autolyse van de 36 maanden gistrijping. Het alcohol percentage is iets bovengemiddeld met 13% wat ook terug te merken valt in de volle body van de wijn. Natuurlijk is het genieten om deze wijn zo te drinken, maar ook naast een zalmgerecht misstaat deze wijn niet.

Verrassend Hongarije

Hoewel de meeste mensen bij wijn niet direct aan Hongarije denken, kent dit land toch een zeer lange rijke geschiedenis, waarbij de wijnen – mogelijk verrassend genoeg – aan alle Europese hoven zeer welkom waren.

Tegenwoordig kent men internationaal slechts enkele wijnstijlen uit Hongarije, maar eeuwenlang kende dit land een verrassend bijzondere diversiteit. Natuurlijk is de mooie zoete Tokaj bekend, waar wij reeds eerder over hebben geschreven, en ook de diepe, stevige Stierenbloed-wijnen uit Eger en Szekszard. Maar ook kent Hongarije, rond de oevers van het Balaton Meer, interessante droge witte wijnen en meer verfijnde rode wijnen uit diverse andere regio’s.

Hoe het begon

De Hongaarse wijngeschiedenis gaat terug tot de 1e eeuw voor Christus. Er zijn vondsten van wijnculturen die een Keltische oorsprong hebben. Ook de Romeinse overheersing bereikten het Karpaten-bekken en ontwikkelden de cultuur verder. Vooral in de Balaton hooglanden en de Szerémség regio wat toen tot Hongarije behoorde (Syrmia in Servië en deels in Kroatië).

De ontwikkeling van de wijncultuur is niet zonder slag of stoot gegaan. Omdat de wijnen uit de provincie Pannonia (Transdanubië) vergelijkbaar waren met wijnen van het Italiaanse schiereiland, verbood keizer Domitianus in 92 na Christus de wijnproductie in het gebied. Pas in 282 na Christus beviel keizer Valerius Probus de herplanting van de hellingen van Mons Almus (Tarcal of Olaszhegy) in toenmalig Szerémség.

Bloei in de Middeleeuwen

De wijnbouw is beïnvloed door vele tradities. Met invloeden van oude, Centraal Aziatische en Kaukasische tradities die stammen uit de voormalige provincie Pannonia. Deze zijn terug te herleiden in kennis en smaakvoorkeur van de wijnen.  Zo dateert de eerste vermelding van zelfsturende wijngaardraden uit 1271. In de Middeleeuwen floreerde de Hongaarse wijnindustrie . Het was een oude traditie dat alle wijngaardeigenaren dezelfde rechten hebben met betrekking tot hun wijnstokken, ongeacht hun titel.

Neergang na de Middeleeuwen

Echter na de Middeleeuwen kwam de Turkse overheersing. Gedurende 1.5 eeuw (van 1541 tot 1699) werd de Hongaarse wijnproductie zwaar getroffen. In deze periode nam Tokaj (gelegen in het Koninkrijk Hongarije) de Aszu-productie over van Szerémség vanwege de Turkse dreiging. Het eerste schriftelijke bewijs van Tokaj Aszu dateert uit 1550.

De volgende mijlpaal kwam in de 19e eeuw, toen het Hongaars-Oostenrijkse Habsburger monarchie serieus professioneel werk begon te maken van wijnbouw, bereiding, regelgeving en handel. Zo ontstonden er nieuwe markten voor Hongaarse wijnen en kwam de wijn op alle Europese hoven terecht. Helaas bespaarde de phylloxera uitbraak ook Hongarije niet. Wijngaarden liepen ernstige schade op. Men breidde eerst het wijngaard areaal uit naar zandgronden, die minder phylloxera gevoelig zijn. Maar ook dit bleek niet de oplossing te zijn. Daarom ging men, net als in veel andere Europese gebieden, de wijnstokken enten op Amerikaanse onderstokken die wel resistent zijn tegen deze druifluis.

Ontwikkelingen in de 20e eeuw

Na de Tweede Wereldoorlog werd door het Communistische regime de focus gelegd op massa productie. Dit gaat natuurlijk hand in hand met lagere kwaliteit en ondoordachte aanplanting. Dit was ook de tijd dat veel mensen besloten om thuis wijn te maken die verborgen werden in kleine kelders.

Toen Hongarije toetrad tot de Europese Unie bloeide de wijnindustrie opnieuw op. In 2011 nam Hongarije nieuwe verordeningen aan voor de kwaliteitscontrole en bescherming van de oorsprongsbescherming.

Geologie en terroir

Inmiddels heeft de wijncultuur zich over het gehele land verspreid en er zijn inmiddels 22 wijnregio’s. Door de veelzijdigheid heeft elke regio haar specifieke terroir. In het oosten liggen de Karpaten, een gebergte dat het land beschermt tegen de koude winden die vanuit het noordwesten het land binnen komen. Over het algemeen kent het land een continentaal klimaat. Echter lokaal is dit gematigd onder invloed van de grote watermassa’s van de Balaton Meer of de Neusiedler See op de grens met Oostenrijk.

Druivensoorten

De gebruikte druivenvariëteiten in de wijngaarden is een mengsel van inheemse en internationale rassen. Witte druivenrassen zijn vooral inheems, zoals Furmint en Hárslevu (vooral toegepast voor Tokaj), Olaszrizling en Kéknyelukekra. Voor rood Kadarka, Kékfrankos (ook bekend als Blaufränkisch of Nagyburgundy) Zweigelt en Blauwer Portugieser. Gelet op de historisch innige band met Oostenrijk zijn deze rassen niet verbazingwekkend. Daarnaast zijn als internationale rassen vooral Chardonnay en Sauvignon Blanc voor witte wijn en Cabernet Franc, Cabernet Sauvignon en Merlot voor rode wijn aangeplant.

Opvallend is dat we ook mousserende wijnen vinden, met name in de koelere regio’s. Deze zijn van de klassieke druiven Chardonnay en Pinot Noir, maar ook van inheemse Furmint, Harslevelu en Olaszrisling. Deze worden gemaakt volgens de traditionele methode en soms voor de goedkopere wijnen wordt ook koolstofdioxide toegevoegd zodat er eenvoudige mousserende wijn ontstaat.

Hongaarse wijnregio’s

Over het hele Hongaarse land vinden we wijnregio’s. Hoewel elke regio echt haar eigen kenmerken kent, zien we in de noordelijke regio’s vooral rijke en krachtige wijnen afkomstig van hoger gelegen wijngaarden. De midden en zuidelijke regionen zijn meer vlak met een zeer heet continentaal klimaat. In centraal Hongarije vinden we dan ook meer bulkwijn, terwijl in het zuiden er ook een aantal pareltjes tussen zitten, zoals Szekszard en Villany. En tenslotte in het westen vinden we de Balaton regio dat een ietswat milder klimaat kent vanwege de ligging aan het meer.

Verrassend Hongarije

Hongaarse appellatie

In 2009 heeft de EU het classificatie systeem geharmoniseerd binnen de lidstaten. Om het voor consumenten toegankelijker te maken werden drie niveau’s; Protected Designation of Origin (PDO), Protected Geographical Indication (PGI) en basis kwaliteit wijn. Ook Hongarije heeft zich geconfirmeerd aan deze logica en refereert naar Oltalom alatt álló Eredetmegjelölés (OEM).

Classificatie Hongarije

De DHC (Dstrictus Hungaricus Controllatus of wel Védett Erdetü) en OEM vormen de PDO. Terwijl de OFJ (Oltalom alatt Földrajzi Jelzés) de PGI vormt en de BOR (wijn) tenslotte staat voor de basis wijn. De DHC is in 2003 opgericht als een vrijwillige subcategorie binnen de PDO classificatie. Het verschil tussen de DHC en OEM is dat de regelgeving voor DHC nog strikter is. Een wijn met DHC status kent gewoonlijk een bepaalde stijl en smaakprofiel. U kan deze wijn herkennen aan VEB (Védett Erdetü Bor), Districtus Hungarius Controllatus of DHC op het etiket.

In Hongarije zijn er 37 appellaties verdeeld over ongeveer 71.000ha, waarvan er maar liefst 31 PDO’s zijn. Maar het kan ook ondoorzichtig gemaakt worden. Zo omvat bijvoorbeeld Balaton PGI, 6 regio’s, 2 subregio’s en nog een andere PGI.

Realiseer u wel dat de hoogste classificatie niet automatisch zegt dat dit een goede wijn is. Het classificatie systeem is in het leven geroepen om aan te geven waar de wijn precies vandaan komt. Echter, net als in de andere wijnlanden, hoe specifieker de locatie is, hoe strikter de regels van het wijn maken vaak zijn. Voorbeelden zijn beperkingen in de dichtheid van het aanplanten van druivenstokken, beperken van de opbrengst per hectare, de toegestane druivenvariëteiten en hoe de wijnen dienen te rijpen. Hierdoor wordt de kwaliteit wel vaak verhoogd.

Kortom

Hongaarse wijnen zijn op de weg terug van weggeweest. De phylloxera plaag, wereldoorlogen en het communistische regime hebben diepe sporen achter gelaten. Maar mede dankzij (financiële) steun uit Europa is de opmars goed ingezet, en er staat een stabiel classificatie systeem. Er is een nieuwe generatie wijnmakers opgestaan die hard aan de weg timmeren met kwalitatief goede wijnen. U ziet deze wijnen meer en meer bij restaurants op de kaart verschijnen. Maar de grote uitdaging is vaak de uitspraak en herkenning van de (inheemse) druivenrassen waar menigeen zijn of haar tong over breekt.

Maar dat neemt niet weg dat het sublieme wijnen zijn. Natuurlijk kan ik doorgaan over Tokaj en hoe bijzonder deze zwoele wijn is. Maar ook de droge witte en rode wijnen zijn indrukwekkend. En daar gaan we in de volgende serie dieper op in.

Fantastisch versterkte wijn uit Griekenland

Deze week staat in het teken van de laatste regio’s in Griekenland, in het zuidwesten vinden we een aantal bijzondere PDO’s waar je fantastisch versterkte wijn vindt.

Kefalonia op de Ionische eilanden

De Ionische eilanden liggen in de Ionische Zee ten westen van Griekenland en zijn niet zo beroemd als de Egeïsche Eilanden Samos en Santorini. Maar we vinden hier wel een rijke wijnbouwgeschiedenis. De eilandengroep omvatten Korfu in het noorden, op slechts 100km van Puglia, Italië, tot aan Zakynthos voor de kust van het schiereiland Peloponnesos.

In de Homerus van Odyssee wordt reeds melding gemaakt van de wijn uit Kefalonia en Korfu. Dit suggereert dat de wijnbouwgeschiedenis hier reeds 2.500 jaar oud is! Echter de belangrijkste periode is ten tijde van de Venetiaanse overheersing in de Middeleeuwen. De belangrijkste druivensoorten waren en zijn Robola en Vertzami. DNA onderzoek heeft uitgewezen dat Robola geen verwant is aan Italiaanse Ribolla die in Friuli staat aangeplant. Vertzami blijkt verwant te zijn aan de Marzemino variëteit die in Trentino gevonden wordt. Naast de introductie van druiven, brachten de Venetianen ook krenten en olijfbomen.

Klimaat en appellaties op Kefalonia

De eilanden kennen een mediterraan klimaat met hete zomers en milde winters. Doordat de wijngaarden aan de zuidwestzijde van het Pindusgebergte liggen, zijn ze meer blootgesteld aan de (regen)wind. Hierdoor is het op de Ionische Eilanden natter dan op de Egeïsche Eilanden waardoor het groener is met meer biodiversiteit. Zowel de zeewind als de koelere nachten dragen bij aan de zuurgraad van de wijnen. Terwijl de kalksteenrijke bodem goed waterdoorlatend is en de kracht van de wijnstokken bevorderen en de concentratie in de druiven versterken.

Er zijn slechts drie PDO classificaties op de Ionische Eilanden. En die vinden we allemaal op het eiland Kafalonia. Elke PDO staat voor haar eigen druivenras; Robola van Kefanolia, de Muscat van Kefalonia en de Mavrodaphne van Kefalonia. De Robola staat bekend als een lichte limoengroene tot geelgekleurde wijn met aroma’s van citrusfruit als limoen en grapefruit. Maar ook een lichte honingtoets dat naar karamel neigt bij ouderen. Het heeft een verfrissende zuurgraad met een mooie frisse afdronk. Heerlijk bij (Griekse) salades. Deze Robola is veruit de meest bekende wijn van de eilanden.

De zoete Muscat is een elegante wijn met een uitgebalanceerde zuurgraad. Aroma’s zijn typisch muscat als rozen, rijpe steenvruchten zoals abrikoos en perzik. Kortom genieten bij blauwe kazen of fruit desserts.

Tenslotte is de Mavrodaphne de enige rode wijn maar ook rosé is voor handen. Deze levert rijke kruidige wijnen op met tonen van zwart fruit en chocolade. De volle body combineert met een aangename zuurgraad en zachte tannine. Het is niet een wijn die goed aangeschreven staat, maar toch kan je interessante wijnen vinden. Ook is hier in Griekenland versterkte wijn van Mavrodaphne verkrijgbaar die vergelijkbaar is met de fantastisch zoete port wijn.

Peloponesse

De Peloponesse is het zuidelijkste puntje van het Griekse schiereiland. Het is een bergachtig gebied waarbij de bergketen de twee belangrijkste wijnbouwzones in tweeën verdelen. Het centrale en noordelijke deel vinden we de PDO’s Mantinia en Nemea. En de westelijke zone met Achaia, Ilia en Messina.

Het klimaat is mild mediterraan dankzij de gematigde effect van de Golf van Karinthos in het noorden, maar ook de bergenketens op continentaal Griekenland die koude noordenwind tegenhouden. Diverse facturen als hoogte, berghelling, aspect en nabijheid van zee creëren vele meso-klimaten.

Inheemse druivensoorten als Agiorgitiko, Moschofilero en Mavrodaphne staan aangeplant naast internationale rassen als Muscat d’Alexandrie. Ze produceren frisse mineraal witte wijnen tot rijke rijpe rode wijnen. Hier vinden we maar liefst 7 PDO’s en 17 regionale appellaties (IGP’s). Het zijn Nemea en Mantinia die de meest gewaardeerde wijnen opleveren. Hun wijngaarden liggen op zo’n 800m hoogte waardoor het klimaat misschien meer continentaal is dan mediterraan en zijn de winters zeker kouder dan in de lager gelegen gebieden.

Het is een relatief jong wijngebied omdat pas na de Tweede Wereldoorlog de echte groei van de moderne wijnbouwindustrie zich had ingezet.

Veelzijdig Patras

In de noordoost hoek vinden we Patras die met vier verschillende PDO’s goed vertegenwoordigd is. De stijlen omvatten droog wit van Roditis met haar kenmerkende citrus aroma’s en zoete dessert wijnen. De twee muscat appellaties, Muscat van Patras en Muscat van Rio Patras, worden met hun voortbestaan bedreigd door de verstedelijking van de steden Patras en Rio.

De belangrijkste appellatie is waarschijnlijk PDO Mavrodaphne van Patras. Deze versterkte rode dessertwijn moet minimaal 50% Mavrodaphne bevatten en mag men aanvullen met Cortnithiaki druivensoort. Echter doordat de wijnmakers een kwaliteitsimpuls willen geven aan de wijn, zien we meer single variety wijnen. De wijn rijpt minstens 1 jaar op eiken houten vaten van maximaal 1.000lt. Wanneer de wijn 2 jaar op hout heeft gerijpt en 1 jaar op fles, mag de wijn “Reserve” op het etiket dragen. De wijn mag “Grand Reserve” dragen wanneer ze 7 jaar rijpt, waarvan minimaal drie jaar op vat en drie jaar op fles.

Beroemd Nemea

Nemea is mogelijk de meest beroemde rode wijn appellatie in Griekenland. In de bergen en valleien rondom de plaats Nemea vindt reeds sinds eeuwen wijnbouw plaats van overwegend de Agiorgitko druivensoort. Dit is de enige appellatie in Griekenland die deze druivensoort voorschrijft. De wijn gaat van droog die zeer goed kan ouderen tot mooi zoet. De rijke, droge wijnen komt van hoger gelegen wijngaarden waar de arme grindachtige bodem en lagere temperaturen de kwaliteit omhoog brengen. Op de alluviale vlakte rondom de stad Numea waarde temperatuur hoger is, wordt de zoetere wijnstijl gemaakt.

Koel Mantinia

Het hooggelegen Tripoli is vooral aangeplant met Moschofilero-druif die goed gedijt in het koelere klimaat. Het levert bloemige aromatische witte wijnen met een hoge zuurgraad en laag alcohol percentage. Tevens mag binnen de appellatie mousserende wijnen geproduceerd worden. De koelere temperatuur tijdens de zomer vertraagt de rijping om zo de zuurgraad te behouden. Hierdoor komt het voor dat de pluk pas in oktober plaats kan vinden om tot volledige rijpheid te komen. Echter de herfstregens kan de pluk danig verstoren.

Geniet van deze mooie wijn met lange afdronk als aperitief of bij lichte visgerechten.

Monemvasia Malvassia

De laatste appellatie op het schiereiland ligt in het zuidelijke puntje. Het is de nieuwste PDO en heeft haar classificatie in 2010 ontvangen omdat het bijdraagt aan de heropleving van de zoete Malvasios Oenos die haar oorsprong in Monemvasia vond. Van hieruit verspreide de wijn zich naar de Cycladen waaronder Paros. De wijn dient verplicht minimaal twee jaar te rijpen op eikenhout (en dus oxidatief). Opvallend is dat indien het langer dan twee jaar rijpt, het een veelvoud van vier moet zijn. Ook is het toegestaan dat de wijn geblend mag worden van verschillende oogstjaren samen. Echter op het etiket dient het meest recente jaar staan aangegeven.

Zuidelijk Kreta

Kreta is het grootste en zo niet meest beroemde eiland van Griekenland en markeert de zuidgrens van de Egeïsche Zee. Wijnbouw vond hier reeds in de 5e eeuw voor Christus plaats. De Minoërs van het oude Kreta worden geacht de oudste beschaving in Europa te zijn. Oude wijnpersen uit die tijd en schilderijen in Minoïstische paleizen duiden op druiventeelt en wijnbereiding. Gelet op haar ligging te midden van de Middellandse Zee werd Kreta het centrum van de zeehandel tussen de verschillende beschavingen (denk aan het oude Egypte, Kanaän en klein Azië (Anatolië of Turkije).

De moderne wijnbereiding begon in de jaren 70 en is inmiddels niet meer weg te denken. Er zijn 7 PDO’s en “slechts” 5 PGI’s. Opvallend is dat merendeel van de appellaties in het middel en oostelijke deel van het eiland te vinden zijn en dan wel aan de noordzijde. De bergen op het midden van het eiland beschermen de wijngaarden tegen de verzengende woestijnwind uit het zuiden. Terwijl de verkoelende bries van de Egeïsche Zee verlichting brengt. Deze twee factoren helpen aan een vertraagde rijping van de druiven waardoor de wijn haar zuurgraad behoudt.

Liatiko, soms geblend met Mandilaria, levert een bleke aromatische rode wijn op. Terwijl de lichte delicate witte wijnen gemaakt worden van Athiki en Vilana.

Kreta met haar fantastisch mooie versterkte wijn uit Griekenland

Zo vinden we in het oosten in PDO Sitia zowel rood (van 85% Liatiko en Mandilaria) en witte wijn (van 70% Vilana en Thrapsathiri), terwijl PDO Malvasia Sitia de zoete van zongedroogde druiven wijn vertegenwoordigd. Wat deze wijn anders maakt van andere Malvasia wijnen is dat dit een blend van 6 inheemse druivenrassen is en ze minimaal twee jaar op eikenhout moet rijpen.

In het midden van het eiland vinden we PDO Candia  en PDO Malvasia Candia. Deze zijn in 2011 opgericht. Daar waar Candia de appellaties Peza, Archanes en Dafnes omvat voor droge witte en rode wijn, beslaat Malvasia Candia de zoete en versterkte wijnen op dit fantastisch mooie eiland in Griekenland.

Dafnes is gericht op de rode wijn van Liatiko. Deze druivensoort heeft een groot potentieel getoond om zoete rode wijnen voort te brengen. Ten oosten van Dafnes vinden we Archanes. Ook hier kleurt de wijn rood, echter is deze een blend van Kotsifali en Mandilaria (75%/25%). Door de geringe omvang, zijn deze wijnen niet buiten Kreta verkrijgbaar. Tenslotte in het noordoosten van Archanes ligt Peza. Deze appellatie is verder in de wijnbouw ontwikkeling dan de andere twee appellaties. Net als Archanes vinden we hier de blend van Kotsifali en Mandilaria, echter in andere verhouding (80%/20%). De ruwe Mandilaria heeft de zachte Kotsifali nodig om de wijn toegankelijker te maken. Het levert een wijn met volle body en elegante tannine met aroma’s van rood fruit, vanille, peper, kruiden en tabak.

Daarnaast vinden we een zachte witte wijn van Vilana. Deze wordt ook wel de witte ster van Kreta genoemd. De wijn draagt aroma’s van citroen, limoen en mandarijnschillen en is sappig, prettige zuurgraad en een heerlijke afdronk. Serveer salades, hartige taart, maar ook bij vis- of vleesgerechten.

Kwaliteit in ontwikkeling in Algarve

Gelegen in het zuiden van Portugal ligt de Algarve. De naam is afkomstig van het Arabische Al-Garb Andalus. Onder de Moorse heerschappij was dit de naam van het gebied. Al-Garb betekent “van het westen” en Andalus was de Moorse naam voor het Moorse Iberië. Deze naam komt natuurlijk nog terug in Andalusië. Dit gebied is gescheiden van Alentejo-vlakte door een ononderbroken bergketen die van de Atlantische kust tot aan de Spaanse grens loopt. De Algarve is een gebied waar de kwaliteit van wijn nog steeds in ontwikkeling is.

Wijnbouw in de Algarve is sinds halverwege de 20e eeuw dramatisch gedaald, vooral vanwege de opgang van citrusplantages, resorts en golfbanen. Daarom zijn de wijnbouwcommissie van de Algarve en de wijnbouwers gaan samenwerken om nieuwe wijngaarden aan te planten en de wijnkelders en productiemethoden te verbeteren.

Je kan het gebied in tweeën delen. Ten westen van Faro ligt de Barlavento. Hier is de invloed van de Atlantische Oceaan het grootst en is het koelen en natter dan ten oosten van Faro. Dit gebied noemt men Sotavento.

Kwaliteit in ontwikkeling in Algarve

Klimaat en geologie

De bodem is redelijk heterogeen en verdeeld tussen zanderige bodems dichtbij de kust, kalksteenrijke klei grond en kalkstenen bodems. Op de berghellingen vinden we ook nog zones bedekt met schist. Die profiteren ook van de hogere ligging en daarmee bijbehorende grotere temperatuurvariatie gedurende de dag. Dit komt de zuurgraad juist ten goede. De wijngebieden zijn beschermt tegen de hete droge noordelijke invloeden dankzij de bergketen. Maar profiteert van maar liefst 3.000 zonuren per jaar.  Ter vergelijking, in Nederland hebben we gemiddeld 1.500 tot 1.550 zonuren per jaar.

Door het warme klimaat versnelt het groeiseizoen, waardoor de druiven een sappige zoete potentieel bereiken voordat de diepere, meer complexe smaken zich kunnen ontwikkelen. Vanwege de temperaturen zie je ook dat de druiven de natuurlijke zuren inruilen voor suikers. En suikers zetten zich vervolgens om in alcohol. Wat de hoog alcoholische wijnen verklaart.

Hierdoor zijn de traditionele wijnen hoog in alcohol met een lage zuurgraad en gestoofde fruitsmaken.

Subregio’s

De meeste wijnen worden op de markt gebracht onder Vinho Regional Algarve. Een grotere hoeveelheid druivensoorten zijn toegestaan onder de generieke appellatie. Tevens zijn ook mousserende en late harvest (ofwel Vendange Tardive) wijnen beschikbaar.

De Algarve heeft vier sub-regio’s met DOC classificatie die van west naar oost langs de kust. Binnen deze classificatie dient het alcohol percentage voor rode wijn minimaal 12% bedragen terwijl dit voor witte wijn 11.5% is. Verder dient rode wijn minimaal 8 maanden opgeslagen te zijn voordat men de wijn mag verkopen. Terwijl witte wijnen 6 maanden moeten rijpen voordat ze op fles gaan.

De belangrijkste witte wijnen worden geproduceerd van Arinto, Malvasia Fino, Maneúdo en Síria (ook bekend als Crato Branco). En voor rode wijn zijn dit Negra Mole en Castelão. Hoewel internationale druivenrassen als Syrah aan een opkomst bezig zijn. De nadruk ligt op rode wijn, terwijl men ook een kleine hoeveelheid frisse aromatische witte wijnen maakt. De wijnproductie is overwegend in handen van coöperaties. Maar de kleinschalige wijnproductie om zich te onderscheiden is in opkomst.

De rode wijn, hoewel de grootste productie, is weinig bijzonder. Ze zijn robijnrood van kleur en hebben weinig kleur, body, tannine en boeket, bezitten veel alcohol en missen zuur. De witte wijnen zijn fris, zacht en strogeel van kleur. Ze bevatten een lage zuurgraad. Hieraan bemerk je dat de wijn kwaliteit in de Algarve zeker nog een flinke ontwikkeling mag maken.

DOC Lagos

Lagos ligt in de zuidwestelijke punt van de Algarve, omgeven door de Atlantische Oceaan. Hier zijn vooral de (rode) wijnen van Negra Mole en Castelão (ofwel Periquita) bekend.

De rode wijnen zijn fluweelachtig en fruitig met een robijnrode kleur. Ze zijn laag in zuurgraad en hoger in alcoohol. De witte wijnen citroenkleurig en delicaat met een gemiddelde afdronk.

DOC Portimão

Ten oosten van DOC Lagos ligt de DOC Portimão, rondom de gelijknamige plaats. De rode blend moet voor minimaal 75% te bestaan uit Negra Mole en Castelão. Dat resulteert in zijdezachte fruitige wijnen met alcohol percentages aan de onderkant van de minimum voorgeschreven percentages. De wijnen hebben een vol mondgevoel.

De witte wijnen zijn strokleurig en minder uitgesproken. Belangrijkste witte druivensoort is Síria. De blend moet minimaal voor 75% te bestaan uit deze druivensoort.

DOC Lagoa

Ten oosten van Portimão ligt Lagoa. Dit omvat de gemeenten Albufeira, Lago, Loulé, Silves en Lagoa. Net als in DOC Portimão dienen de wijnen uit DOC Lagoa ook voor minimaal 75% te bestaan uit Negra Mole en Castelão voor rode wijn en 75% uit Síria voor witte wijn. Hoewel we hier de beste rode wijnen uit de Algarve vinden, hebben deze nog wel enige tijd van flesrijping nodig om zich goed te ontwikkelen. De rode wijn is fruitig maar met een merkbaar hoog alcoholpercentage. 

De witte wijnen zijn droge maar robuuste en fruitige wijnen. Ze verbeteren na enkele maanden rijping.

DOC Tavira

Geheel in het oosten, grenzend aan Spanje ligt DOC Tavira. De gelijknamige stad wordt ook wel het “Venetië van het zuiden” genoemd. Het is bekend dat reeds in de 16e eeuw wijnen vanuit Tavira geëxporteerd werden.

De witte wijnen die in deze subregio worden geproduceerd, zijn complex, aromatisch, met een licht body en de karakteristieke lage zuurgraad van warme gebieden. De rode wijnen worden gekenmerkt als fruitige, medium bodied wijnen met een laag tanninegehalte en gemakkelijk te drinken.

Kortom

Het klimaat is eigenlijk te warm voor echt goede wijnen. Hoewel de lokale druiven zich hier natuurlijk wel deels op hebben aangepast. Veel van de wijnen zijn niet voorhanden buiten Portugal. Dat de Algarve een fantastisch toeristisch gebied is, staat niet ter discussie. Maar de wijn kwaliteit in de Algarve daarentegen is nog veel in te bereiken deze ondergaat zeker nog een positieve ontwikkeling.

Verrassend revolutionair Alentejo

In het oosten van Portugal vinden we revolutionair Alentejo met als gevolg wijnen die zeer verrassend zijn. Dit gebied is heet en droog en neemt ongeveer 1/3e van Portugal voor zijn rekening. Het staat ook bekend voor haar krachtige rode wijnen. Voor Alentejo wijnen maakt men gebruik van Aragones (Tempranillo), Castelão en Trincadeira (Malvasia) druiven. Vaak ook in een blend. De Antao Vaz druivensoort gebruikt men voor witte wijn omdat deze een hoge zuurgraad en mooie tropisch fruit aroma’s kent. Verder vind je hier ook internationale druivenrassen.

Gezien de omvang van Alentejo is hier ook een verscheidenheid aan subzones te vinden. Verder kent het een zacht glooiend landschap dat een groot deel van de regio beschermd tegen de afkoelende effecten van de Atlantische Oceaan. In deze omstandigheden kunnen druiven optimaal rijpen waardoor je makkelijk drinkbare, rijke wijnen kan verkrijgen.

Wat is er gebeurd

De regio kent een rijke wijn historie, dat terug gaat naar tijden voor het grote Romeinse Rijk. De roerige tijden die volgden met ook de inname door de Moren, deden de wijngaarden niet veel goeds. In het midden van de 17e eeuw waren de Alentejo wijnen, samen met Beira en Estremadura de beroemdste en meest gewilde Portugese wijnen. Een tweede crisis voor Alentejo ontstond doordat markies van Pompal een organisatie oprichtte om de Douro-wijnen te beschermen. Gevolg was dat wijngaarden in andere regio’s gerooid dienden te worden. Pas halverwege de 19e eeuw werd de glorie hersteld. Helaas deed de phylloxera haar intrede en de wereldoorlogen volgden.

Verrassend revolutie in Alentejo

In de afgelopen decennia heeft Alentejo een metamorfose ondergaan door een verrassend revolutionair verandering in de wijn bereiding. Mede door verschillende programma’s van de Europese Unie vond er een ommekeer plaats van door overheid gesubsidieerde coöperaties naar kleine onafhankelijke wijnbouw producenten. Die produceren nu dankzij deze revolutie een premium wijn die heerlijk en verrassend is. Mede hierdoor kunnen de wijnen uit  Alentejo zich meteen met de grand cru’s uit Frankrijk of de DOCG’s uit Italië.

 De rode wijnen zijn jong, zeer fruitig en zijn al snel drinkbaar. Ze hebben een donkere robijn tot granaatrode kleur, bezitten veel aroma’s (rijpe vruchten) en ze zijn vol met een relatief hoog alcoholgehalte. De wijn vereist vaak houtrijping om de tannine structuur zachter te maken.

De witte wijnen gisten zonder schil en moeten jong gedronken worden. Dit betekent binnen één jaar. Ze zijn strogeel tot citroenkleurig, licht en aromatisch, fruitig en fris met een relatief hoog alcoholgehalte.

Alentejo sub regio’s

Er zijn acht sub regio’s in Alentejo. Dit waren voorheen eigen DOC’s of IPR’s, maar zijn in 2003 opgenomen in het grote Alentejo DOC. Echter de regio’s mogen nog steeds worden vermeld op het etiket. Sommige zones overlappen elkaar en geeft de wijnmaker de flexibiliteit om voor de ene of andere zone te kiezen. Dit is afhankelijk van de wijn wetgeving en de beperkingen die er gelden.

Complex en rijk Portalegre

In het noordoosten tegen de Spaanse grens vinden we Portalegre sub zone rondom de gelijknamige plaats. Dit is de meest unieke regio. Hier vinden we vooral granieten onderbodem en soms leisteen met verkoelende invloeden van de Serra de São Mamede. De wijngaarden met overwegend oude wijnstokken staan aangeplant op steile hellingen van het gebergte. Dit waarborgt de frisse wijnen met veel complexiteit.

De toegestane druivenrassen voor rode wijn dient te bestaan uit minimaal 75% Aragones, Grand Noir, Trincadeira of Castelão, aangevuld met andere lokale rassen. Hierbij speelt Trincadeira een hoofdrol. Voor witte wijn is dit minimaal 75% Arinto, Fernão Pires, Malvasia, Siria of Trincadeira das Pratas.

Dynamisch Borba

Ten zuiden van Portalegre vinden we Borba. Dit is de eerste subregio die internationaal bekend kwam te staan met haar rode wijnen met kersen bouquet. De bodem bestaat vooral uit kalksteen en klei en een enkele plaats bedekt met leisteen. De marmer afzetting hebben een enorme stempel gedrukt op de wijnbouw en het karakter van de wijn. Aanzienlijke stukken rode leisteen verspreid over sobere en arme grond vormen een duidelijk andere typologie in Borba, wat meteen deze zone dynamisch maakt.

De toegestane druivenrassen voor rode wijn dient te bestaan uit minimaal 75% Aragones, Trincadeira of Castelão, aangevuld met andere lokale rassen. En witte wijn dient minimaal voor 75% te bestaan uit Arinto, Rabo de Ovelha, Siria of Trincadeira das Pratas.

Historisch Évora

Évora was reeds in de middeleeuwen een bekend wijngebied. Door de phyloxera in 1880 kampte de zone met een sterke terugval. Terwijl later in 1974, ten tijde van de Anjerrevolutie, de wijnstokken plaats moesten maken voor graan. De zone heeft zich nu langzaam hersteld. Het hete, droge landschap wordt gedomineerd door niet-kalkhoudende grijze mediterrane grond, die enkele van de meest prestigieuze wijnen van de Alentejo produceert.

De toegestane druivenrassen voor rode wijn dient te bestaan uit minimaal 75% Aragones, Trincadeira of Castelão, aangevuld met andere lokale rassen. Voor witte wijn is dit minimaal 75% Antão Vaz, Arinto, Siria of Perrum.

Redondo

De zone Redondo omvat de gemeenten Redondo, Évora en Alandroal. De heuvels van Serra d’Ossa beschermen de wijngaarden tegen de noordelijke en oostelijke winden. Tevens geven deze heuvels de nodige koude droge winters als tegenhang van de hete zomers. De wijngaarden liggen vooral op de zuidelijke hellingen. De bodem bestaat vooral uit graniet en soms leisteen of rode kalksteen.

De toegelaten druivenrassen voor de rode wijnen zijn voor minimum 75% Alfrocheira Preto, Aragonez, Moreto, Trincadeira en Castelão. En de witte wijnen zijn voor minimum 75% Arinto, Fernão Pires, Rabo de Ovelha, Síria en Trincadeira das Pratas. Daarnaast moet de witte wijn voor minstens 50% uit de Rabo de Ovelha en/of Síria.

Groot en arm Reguengos

Ten zuiden van Redondo ligt Reguengos, grenzend aan Granja Amareleja in het oosten. Het omvat de gemeenten Reguengos en delen van Évora en Redondo. Dit is de grootste subzone in Alentejo. Het is een arm, steenachtig terrein. Soms treft men er ook leisteen of rode kalksteen aan in de bodem. De bodem en klimaat leveren volle krachtige wijnen met goed bewaarpotentieel.

De toegelaten druivenrassen voor de rode wijnen zijn Aragonez (minstens 5%), Moreto (minimaal 20%), Trincadeira (minimaal 20%), Castelão en Tinta Amarela (minstens 20%). Deze blend moet minimaal 75% omvatten.

Voor de witte wijnen zijn Antão Vaz, arinto, Perrum, Roupeiro, Rabo de Ovelha (minstens 20%), Síria (minstens 20%) en Diagalves (maximum 5%) toegestaan. Deze blend dient ook minimaal 75% te omvatten.

Rode Moreto uit Granja-Amareleja

Grenzend aan Reguengos en de rivieren Guadiana en Ardila ligt Granja Amareleja. Dit gebied staat vooral bekend om haar rode wijnen met hoog alcohol percentage dankzij het druivenras Ras Moreto. Door de weinige regenval, afwezigheid van organisch materiaal en schaarse plantengroei is de opbrengst hier overwegend laag. De bodem bestaat uit graniet en leisteen. Daarnaast dragen de hete zomers bij aan vroege rijping en zachte warme wijnen met hoog alcohol percentage.

Voor minimaal 75% bestaan de rode wijnen uit de Moreto, Trincadeira en Castelão druivenrassen. De witte wijnen zijn voor minimum 65% Manéudo, Rabo de Ovelha en Síria.

Witte wijn uit Vidigueira

De herkomst van de naam Vidigueira komt van het Portugese woord “videira” wat “wijn” betekent. Vidigueira ligt westelijk van Grande Amareleja. Net als in Grand Amareleja, bestaat de bodem vooral uit graniet en leisteen. Echter de Vidiqueira-breuk die van oost naar west loopt beïnvloedt het klimaat. De heuvels maakt de zuidelijk gelegen zone gematigd waardoor witte wijn hier kan domineren. Maar liefst 80% van de productie is witte wijn. De toegestane witte druiven zijn Antão Vaz, Arinto, Fernão Pires, Perrum en Síria. En de wijn moet voor minimaal 75% uit deze rassen bestaan. Ook vind je hier rode wijn.

We vinden hier Talha-wijn, een bereidingsmethode die 2.000 jaar terug gaat naar de Romeinse tijd. Deze techniek waarbij kleipotten of amfora’s (ofwel “talha’s”) gebruikt worden voor de (schil)vergisting, heeft een cult status gekregen. Elke boer, hoe klein de wijngaard ook is, kon niet zonder zijn eigen “talhinha” (kleine kleipot) om wijn te maken voor persoonlijke consumptie.

Het resultaat is verbluffend. In de geur rijpe mandarijn, kanaal, zwarte thee, rijpe ananas en kruiden gecombineerd met mineralen. En in de mond rijp en complex.

Moura

In het zuidelijk en warm gelegen Moura vinden we de wijngaarden in koele, op rode klei gebaseerde bodems. De bodem is bijzonder arm, afwisselend klei en kalksteen. De bovengrond is ondiep, hard gebakken en moeilijk voor wijnstokken om te wortelen. Maar het houdt wel goed het weinige water vast. Dit ondersteunt de verlenging van de rijpingsperiode van de druif en voegt finesse toe aan de wijnen.

De rode wijn dient voor minimaal 75% te bestaan uit Alfrocheiro Preto, Moreto, Trincadeira en Castelão druivensoorten. Terwijl witte wijn voor minimaal 65% afkomstig moet zijn van  Antão Vaz, Fernão Pires, Rabo de Ovelha en Síria.

Moura wijnen vertonen een zacht warm profiel met gematigd alcohol percentage.

Conclusie

Hoewel verrassend genoeg coöperaties nog steeds een grote rol spelen in Alentejo, waaruit blijkt dat de revolutionair strategische wijziging nog niet helemaal voltooid is, zijn de wijnen toch wel van beduidend betere kwaliteit. De regio is hard aan de weg aan het timmeren met interessante, makkelijk drinkbare wijnen. Zeker de moeite waard om te gaan ontdekken.

Mooi Tejo en versterkte Setúbal

Na een aantal interessante feitjes en update over de wijnen van Bordeaux en Duitsland, gaan we weer verder met de verdieping van Portugal. Na Lissabon gaan we naar het oosten en zuiden en komen we in mooi Tejo en Setúbal terecht waar interessante versterkte wijn vandaan komt.

Veelzijdig Tejo

Tejo ligt in centraal Portugal en draagt de naam Vinho Regional (VR) Tejo sinds 2009. Daarvoor was het bekend onder de naam Ribatejo. Overigens VR staat gelijk aan het Franse IGP ofwel Vin de France. De betere wijnen mogen ook de classificatie Do Tejo DOC dragen.

In tegenstelling tot alle andere wijngebieden van Portugal, is Tejo de enige die niet aan de oceaan grenst. Echter de rivier de Tejo (de Taag) waar de regio haar naam aan dankt, heeft grote invloeden. De wijngaarden vinden we dan ook langs de rivier. De alluviale bodem is bijzonder vruchtbaar en lange tijd belangrijk voor de groente en fruit opbrengsten voor de lokale bevolking. Overigens gaat wijnbouw terug naar de Romeinse tijd. Echter pas vanaf 1170 wordt melding gemaakt van wijn uit deze regio.  De wijn heeft zich lange tijd gekenmerkt door geen invloeden van buiten de regio. Tot de toetreding van Portugal tot de EU, waarna met name Franse invloeden hun intrede deden.

Klimaat en geologie

Mooi Tejo DOC regio

Mede omdat de rivier een verbinding is tussen Madrid en Lissabon, is deze regio altijd al één rijke regio’s van Portugal geweest. Hierdoor ontstond er reeds vroeg een levendige handel in onder andere wijn. Maar ook is Tejo bij uitstek de regio waar veel kurkeiken staan aangeplant, belangrijk voor de kurken op de wijnflessen.

Door het droge klimaat kent de regio weinig last van plagen en schimmels. Zoals reeds aangegeven, matigt de rivier het klimaat en levert de broodnodige irrigatie.

Charneca

Ook Charneca, ten zuiden van de rivier dat Chamusca, Almeirim en Coruche omvat,  is een droog vlak gebied op arme zandgrond. Doordat de wijnstokken diep moeten reiken, levert het prestigeuze wijnen op. De hogere temperaturen stimuleren de druiven om sneller te rijpen dan in de rest van de Tejo regio. De subregio’s omvatten vooral witte druivensoorten.

Bairra

De kwaliteitswijnen vinden we in de iets hoger gelegen gebieden in de regio Bairro ten noorden van de rivier de Tejo. Dit omvat de subregio’s Tomar, Santarem, Cartaxo en het noordelijke deel van Chamusca. De hooglanden bestaan uit glooiende hellingen en uitgestrekte vlaktes die rijk zijn aan kalksteen en kleigrond die goed water doorlaten. Verder naar het noorden vertoont de bodem schist zodat de wijnstokken dieper moeten rijken. Deze wijnen tonen gelijkenissen met de wijnen uit Lissabon.

Campo

De lager gelegen wijngaarden in de regio Campo, profiteren van deze irrigatie wat vervolgens ook overvloedige opbrengsten kan opleveren. Campo strekt zich uit in een smalle strook langs beide zijden van de rivier. Tejo neemt daarom plek 2 in van de gebieden in Portugal die de hoogste opbrengsten opleveren. Dit zijn de wijnen waar het draait om kwantiteit en niet kwaliteit. De wijngaarden zijn vooral in handen van coöperaties.

Wijnen

In Tejo vinden we vooral rode wijnen van traditionele rassen als Touriga Nacional, Trincadeira, Castelão en Aragonês. De enkele witte wijnen zijn gemaakt van Fernão Pires en Arinto. Echter internationale rassen als Syrah en Cabernet Sauvignon nemen een toevlucht. Deze worden vooral in blends toegepast. Hoewel er maar liefst 90 verschillende druivenrassen zijn toegestaan, ligt de nadruk op elegante wijnen en dus niet te zwaar.

In Tejo delen wijnhuizen het land met oude dorpjes, olijfgaarden en kurkbomen. Elk vertellen hun unieke verhaal en stijl, gecreëerd door het gemeenschappelijke doel om hoogwaardige wijnen vorot te brengen die uitdrukking aan het terroir geven. Één van de unieke eigenschappen zijn de voetstappen (druiven pletten en stampen met de voeten), gemeenschapsoogst (lokale vrouwen die de druiven met de hand plukken terwijl traditionele liederen gezongen worden) en de kurkafsluiting.

Quinta do Casal Monteiro

Quinta do Casal Monteiro is een wijnhuis dat reeds 150 jaar opereert als familiebedrijf. De druivenstokken staan aangeplant op zand- en kleibodem die geschikt is voor het voortbrengen van kwaliteitswijnen.

Quinta do Casal Monteiro blend

Zo ook deze rode veganistische blend van 40% Touriga Nacional, 30% Syrah en 30% Merlot. De wijn is zelfs bekroond met 85 punten Parker. De robijnrode wijn heeft een gemiddelde tot diepe kleurintensiteit. De wijn is heerlijk rond en vol van smaak. Met aroma’s van kersen en rood fruit. De wijn heeft een mooie balans en een structuur waardoor je deze wijn naast verschillende gerechten kan serveren. Tannine is mooi gerijpt en de afdronk is soepel en evenwichtig. Drink deze wijn bij vleesgerechten als lam, kalf. Maar ook vegetarische gerechten, vooral met paprika, salades.

Quinta do Casal Monteiro Arinto Fernão Pires

Deze witte harmonieuze wijn van 50% Arinto en 50% Fernão Pires is ook een vegan wijn. Met aroma’s van appel en steenfruit zoals perzik. De prettige zuurgraad en gemiddeld alcohol levert een wijn op die een prettig balans en mondgevoel kent. De wijn heeft een lange afdronk.

Geniet van deze veelzijdige wijn bij visgerechten, (vis)pasta of salades. Maar ook gevogelte, of lamsvlees en zachte kazen is deze wijn bijzonder verrassend.

Wanneer u interesse heeft in deze wijnen, neem even contact op en wij sturen u een offerte.

 Setúbal

Versterkte wijn uit Setúbal DOC

Direct ten zuidoosten van Lissabon vinden we het schiereiland Setúbal met haar versterkte wijn gelegen aan de overkant van de monding van de Tejo die mooi de Atlantische Oceaan opzoekt. Het terroir varieert van zanderige kustvlakte tot de steile kalkrijke Serra Arribida heuvels. De belangrijkste rivier is de Sado. Er zijn twee DOC-titels en één IGP. In het noordelijke deel van de regio vinden we de twee DOC’s die beiden een andere wijnstijl hanteren.

Palmela DOC

In het noordoosten vinden we Palmela DOC, gelegen rondom de gelijknamige stad. De DOC gaat tot de stad Setúbal en overlapt dus de andere DOC grenzen. Palmela heeft eerst indruk gemaakt met haar licht zoete witte wijnen van Muscat druiven. Echter in recente jaren is de focus verschoven naar rode en droge witte tafelwijnen en ook naar kwaliteitswijnen.

De regio is een zacht glooiend gebied dat overwegend uit kalk, zandsteen en leem bestaat. Vooral de hoger gelegen wijngaarden produceren mooie kwaliteitswijnen. Terwijl de lager gelegen gebieden op vooral zandbodems de tafelwijnen voortbrengen.

De DOC mag alle soorten wijn voortbrengen, waarbij mousserende wijn 9 maanden moet rijpen. De rode druivenrassen zijn vooral Castelão (min 67%), Cabernet Sauvignon en Bastardo. De witte druivenrassen zijn onder andere Arinto, Fernão Pires en Moscatel de Setúbal. De Castelão Frances is de belangrijkste druivensoort en deze bevindt zich vooral op de diepe arme zandgronden. Aangezien dit de enige plaats is waar deze druivensoort tot goede rijping kan komen door het warme zeeklimaat. De rode wijnen uit Palmela DOC staan bekend om hun balans, rijpe tannine en kersen karakter.

Setúbal DOC

Setúbal DOC staat bekend om haar versterkte wijnen. Natuurlijk zijn deze wijnen niet vergelijkbaar met de port-wijnen. En een ander groot verschil zit in de gebruikte druivenrassen. Setúbal gebruikt bijna uitsluitend Moscatel de Setúbal (ofwel Muscat d’Alexandrie).

Het klimaat is mediterraan met warme droge zomers en regenval vooral in de koelere wintermaanden. De nabijheid van de Atlantische Oceaan levert de nodige vochtigheid op en ook de broodnodige luchtstroom om de wijngaarden te vrijwaren van meeldauw.

Zoals gebruikelijk bij het maken van versterkte wijn, voegt men alcohol toe om de vergisting voortijdig te stoppen om zo de suikers te behouden (Mutage). Vervolgens rijpt de wijn in houten vaten. In Setúbal voegen de wijnmakers de overgebleven druivenschillen van de zeer aromatische Moscatel toe. Om vervolgens de wijn met de schillen gedurende 6 maanden te laten weken. Dit geeft de Moscatel de Setúbal haar typerende intense bloemige aroma. Vervolgens rijpt de wijn nog 4 tot 5 jaar op vat. De wijn verkrijgt dan haar oranje tint en haar ingedroogde karakter.

Leuk weetje is dat Lodewijk XIV (de zonnekoning) een voorliefde had voor deze zoete wijnen. Daarnaast werden deze wijnen vroeger veelvuldig naar Brazilië geëxporteerd. De wijn die daar niet werd verkocht keerde terug. Doordat ze bloot werden gesteld aan de hoge temperaturen bemerkte men bij het lossen dat de wijn geconcentreerder en soepeler was geworden. Deze wijnen staan bekend als torna-viagem (“terugreis”).

VR Peninsula de Setúbal

Tot 2008 heette de regio VR Terras do Sado, wat Land van de Rivier de Sado betekent. Hier vinden we ongeveer 20.000ha aan wijngaarden. Het zijn vooral blends die hier domineren. De witte wijn moet tenminste voor 50% te bestaan uit Arinto, Chardonnay, Fernão Pires, Malvasia Fina, Moscatel de Setúbal of Roupeiro (Syrah). De rode wijn moet voor tenminste 50% te bestaan uit Aragonez (Tempranillo), Cabernet Sauvignon, Merlot, Moscatel Roxxo, Castelão Frances, Trincadeira Preta en Touriga Nacional.

Stevig en fruitig uit Lisboa

Aan de kust van de Atlantische Oceaan vinden we de wijnregio van Lissabon, Lisboa VR. Voorheen heette dit Estremadura. Dit moet niet worden verward met het Spaanse provincie Extremadura. Lisboa is een gebied met hoge productie, maar de wijn die stevig en fruitig is, is eigenlijk niet echt bekend. Dit is omdat van oudsher de wijnen geëtiketteerd worden onder de lokale subregio’s zoals Alenquer, Buvelas en Colares.

Stevig en fruitig Lisboa

Tot 2008 viel Lisbao onder de classificatie Vinho Regional. Maar om de wetgeving meer in lijn te brengen met de Europese, werd in 2008 de regio omgedoopt tot IGP. Tevens werd van de gelegenheid gebruik gemaakt om Estremadura om te dopen in Lisboa.

De regio laat zich kenmerken door de Serra de Montejuno die de regio in tweeën opdeelt. In het westen teistert de harde Atlantische wind en de herfstregens de wijngaarden. Hierdoor is wijnbouw een enorme uitdaging. Opvallend is dat Colares DOC meer bekend staat om haar phylloxera-resistente bodem dan om haar robuuste rode wijnen. Dezelfde koele natte omstandigheden dragen bij aan de brandewijn in Lourinhã en de mousserende wijnen in Óbidos DOC.

Aan de andere kant van de bergketen vinden we één van de beste wijnen in deze regio. Alenquer DOC brengt een zeer complexe volle blend voort van o.a. Touriga Nacional en Tinta Roriz. Terwijl Bucelas DOC zeer frisse mineraalrijke witte wijn van Arinto.

Wijnbouw

De wijn uit Lisboa richt zich vooral op kwantiteit en helaas niet op kwaliteit. Één van de redenen is dat wijncorporaties domineren met hun commerciële focus. Hierdoor is er weinig focus voor individuele creativiteit en passie. En de wijnrassen zijn geselecteerd op hun opbrengsten en ziekteresistentie. Gelukkig zien we langzaam een trend ontstaan met meer aandacht voor terroir en creativiteit, maar we zijn er nog lang niet. Maar dit heeft wel gebracht dat de regio bekend staat om haar goede prijs-kwaliteit verhouding. Inmiddels mogen meer dan 30 rassen aangeplant staan waarbij witte rassen de overhand hebben.

Encostas de Aire

De grootste subregio is Encosta de Aire DOC. Hier heeft de moderniseringsslag pas als laatste haar intrede gedaan. Nieuwe druivenrassen zijn aangeplant zoals Baga en Castelão. Net als de witte Arinto, Malvasia Fina en Fernão Pires. De regio is in 2005 verheven tot DOC status. Het ligt aan de voet van kalkrijke heuvels van de Serre d’Aire.  Er heerst een gematigd mediterraan klimaat dat duidelijke invloeden van de Atlantische Oceaan heeft. De zomers zijn koel en de winters mild.

Een wijde serie van druivenrassen worden hier gebruikt van zowel lokale als internationale druivenrassen. Het zijn geen kwalitatieve bijzonder goede wijnen. Maar de wijn uit deze streek in Lisboa zijn zeker prettig te drinken, stevig maar wel fruitig. Geniet van de krachtige rode wijn bij pasta of vlees gerechten.

Lourinha DOC

Ingeklemd tussen Óbidas DOC in het noordoosten en  Torres Vedras DOC in het zuiden vinden we Lourinhã DOC. Deze regio is zo bijzonder omdat hier uitsluitend brandy wordt gemaakt van witte druiven.  De brandy dient een alcohol percentage te hebben van minimaal 38%. Daarnaast slaat men deze op voor 24 maanden voordat de wijn gebotteld wordt. Er heerst een gematigd mediterraan klimaat met invloeden vanaf de Atlantische Oceaan.

Torres Vedras

Ten zuiden van Lourinhã en ingeklemd tussen de Atlantische Oceaan en het Serra de Montejunto vinden we Torres Vedras DOC. Je hebt hier zowel rode als witte wijnen van vooral inheemse druivenrassen.  De rode wijnen zijn van mindere kwaliteit, ze zijn stevig met enige tannine en aroma’s van rood fruit. De witte wijnen zijn matig te noemen. Ze zijn hoog in alcohol, fris en aromatisch. Maar niet geheel in balans. Dit is dan ook een reden dat deze wijn niet makkelijk verkrijgbaar is buiten Portugal.

Pétillant uit Óbidos DOC

Een uur ten noorden van Lissabon en ten oosten van Lourinha ligt Óbidos. Hier is het koel en winderig, ondanks dat het verder landinwaarts ligt. Daardoor is het niet geschikt voor de productie van verfijnde rode of witte wijn. In plaats daarvan vind je hier geweldige wijn met een lichte bubbel. Door het vochtige terroir, dienen de wijnboeren te kiezen tussen intensief gewasbeheer en lagere opbrengst of een ontspannen beheer en hoge opbrengst. De eerste optie geeft kwalitatief betere druiven terwijl de tweede optie grotere volumes van lagere kwaliteit opleveren.

De belangrijkste druivensoorten zijn Arinto en Fernão Pires voor witte wijn en Castelão en Touriga Nacional voor rode wijn.

Succesvol Alenquer DOC

Mogelijk is dit wel de meest succesvolle wijn uit de regio. De klassieke Portugese druivensoorten als Aragonez, Touriga Nacional en Touriga Franca zorgen voor enkele van de beste wijnen van Lisboa.  Ook zijn internationale rassen toegestaan als Cabernet Sauvignon, Merlot en Syrah. Alenquer DOC ligt landinwaarts en is dus meer beschut tegen de felle winden.

De wijnen kenmerken zich door hun zwarte fruit met tonen van chocolade, vanille en mokka. Het is een levendige wijn met aangename afdronk wat ideaal samengaat bij vleesgerechten.

Arruda

Ten noorden van Lissabon ligt het stadje Arruda dos Vinhos. Niet verwonderlijk heeft de regio deze naam gekregen, Arruda DOC. De rode en witte wijnen zijn vooral gemaakt van inheemse druiven. Maar het zijn de rode wijnen die hier indruk maken.

Beroemd Bucelas, Colares en Carcavelos

Deze drie regio’s in het zuiden van de regio, rondom de stad Lissabon, waren heel bekend. Nu helaas door verstedelijking zijn de wijnstokken met uitsterven bedreigd.

Bucelas DOC

Bucelas DOC kreeg haar herkomst in 1911 en produceert uitstuitend witte wijn van de Arinto druif. Het is veelbelovende regio omdat er veel geïnvesteerd is in de wijnbouw. De regio ligt tussen Arrunto DOC en de stad Lissabon. Door de bescherming van de Serra de Montejuno is er een droger en gelijkmatiger klimaat. Hierdoor profiteren de druiven om optimale rijpheid te bereiken. Het zijn vooral klassieke frisse wijnstijlen die je hier tegenkomt.

Quinta de Murta Bucelas DOC

Quinta da Murta – Bucelas DOC

Deze droge zeer frisse wijn van Arinto druiven doet denken aan een Elzasser Riesling, strakdroog met mineraal tonen. De wijn vergist in RVS en tempreratuur gecontroleerde vaten. Uniek is dat alleen wijngaard eigen gist gebruikt wordt. Je bespeurt appel, peer en ananas naast een lichte amandel toon en iets ziltigs. Het is een krachtige wijn met mooi balans en een zeer aangename afdronk.

Colares DOC

Colares DOC staat dus bekend om haar phylloxera-resistente zanderige bodem (“chão de areira”) met kleiachtige ondergrond (“chão de rijo”). De wijnstokken zijn dan ook niet geënt op andere onderstokken, iets wat in Europa maar zeer zelden voorkomt. Wijnstokken op een andere bodem in deze regio mag dan ook niet op de markt worden gebracht als Colares DOC. De onderlaag is van groot belang voor het vasthouden van water en voedingsstoffen. De Ramisco-druivensoort, dat robuuste rode wijnen voortbrengt, staat uitsluitend hier aangeplant is misschien de enige vitis vinifera ras dat niet is geënt op een andere onderstok. Verder als bescherming tegen de vlagerige wind vanaf de Atlantische Oceaan, zijn de wijngaarden omringd door droogriethekken. Dit is een eeuwenoude oplossing voor een praktisch probleem.

Helaas beslaat Colares DOC tegenwoordig nog maar een fractie van wat het eerst was. Maar het mooie is dat het nu een niche beslaat waardoor het nu een kleine renaissance doormaakt. Het bereikt ongeveer 10.000 flessen op jaarbasis.

Carcavelos DOC

Op het uiterste puntje van de Lisbao regio vinden we Carcavelos DOC. Het is hierdoor aan drie kanten omringd door de Atlantische Oceaan. Vaak wordt dit gezien als een positieve invloed op wijnbouw, echter daar zijn de Atlantische winden te heftig voor. En ze komt met nevel in de oogsttijd wat schimmels met zich meebrengt.

In zowel Colares als Carcavelos zijn de wijnen rustiek en hoekig. Tannine is niet optimaal geïntegreerd. Het zijn wijnen die lang kunnen ouderen. Ze zijn ideaal bij rood vlees of barbecue. En zijn zeker wijnen waarbij gegeten moet worden.

Kortom

Lisboa staat vooral bekend als een gezellige stad. Maar ook vinden we hier natuurlijk wijn. Alleen ligt de focus op kwantiteit en pas recent begint kwaliteit van belang te zijn. Vooral in de regio’s Colares, Carcavelos en Bucelas kan je nog bijzondere wijnen tegen komen. De andere regio’s zijn meer gericht op bulkwijn. Heerlijk om ter plekke in Lisboa te genieten van wijn die stevig en fruitig is, met de bijbehorende ervaringen.

Verified by MonsterInsights